Mekke Anlaşması Nedir? TBMM Onay Süreci ve Hukuki Niteliği

Kısaca

Mekke Anlaşması; Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında 7 Ağustos 2026’da imzalanan ortak savunma andlaşmasıdır. Türkiye’de onayın uygun bulunması Anayasa md.90 uyarınca TBMM kanununa bağlıdır; yürürlük ayrıca md.16 tevdi şartına tabidir. Genel Kurulda teklifin birinci maddesi kabul edilmiştir; tüm teklif ve Resmî Gazete bu tarihte teyit edilmemiştir.

• Esas No 2/3961; Dışişleri Komisyonu 27.10.2026’da kabul etti.
• Genel Kurul: resmi kayda göre yalnızca birinci madde kabul; Yasama durumu GÜNDEMDE.
• Uygun bulma ≠ yürürlük (Andlaşma md.16; Anayasa md.90, md.104).
• TSK yurt dışı görev: Anayasa md.92 ayrı usul.

İçindekiler7 başlık

Mekke Ortak Savunma Anlaşması nedir?

Andlaşmanın resmi adı «Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı Arasında Ortak Savunma İçin Mekke Anlaşması»dır. Metin Türkçe, Arapça ve İngilizce üç asıl nüsha halinde düzenlenmiş; yorum farkında İngilizce metin esas alınır. İmza, 7 Ağustos 2026 (Hicri 24/2/1448) Cuma günü Mekke’de atılmıştır.

TBMM’ye sunulan metne göre başlıca hükümler şöyledir:

md.12, tarafların daha önce akdettikleri uluslararası andlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklere halel getirmeyeceğini açıkça kaydeder.

Onayın uygun bulunması ne anlama gelir? (Anayasa md. 90)

Anayasa md.87, milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmayı TBMM’nin görev ve yetkileri arasında sayar. Anayasa md.90/1’e göre, Türkiye Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle yapılacak andlaşmaların onaylanması, TBMM’nin onaylamayı bir kanunla uygun bulmasına bağlıdır.

Uygulamada Meclis, andlaşma metninin kendisini yeniden yazmaz; «onaylanmasının uygun bulunduğuna dair» bir kanun teklifini görüşür. Esas No 2/3961 teklifinin kendi metni üç maddedir: onayın uygun bulunması (md.1), kanunun yayımı tarihinde yürürlüğe girmesi (md.2) ve yürütme (md.3). Andlaşmanın kendisi on altı maddedir. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir; bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurulamaz (md.90/son).

Bu uygun bulma, andlaşmanın uluslararası düzeyde yürürlüğe girmesiyle aynı şey değildir. Uygun bulma kanununun yürürlüğe girmesi (teklif md.2) ile Andlaşma md.16’daki tevdi şartına bağlı uluslararası yürürlük ayrı aşamalardır. Cumhurbaşkanının andlaşmaları onaylama ve yayımlama yetkisi Anayasa md.104’tedir.

TBMM’deki süreç ve güncel durum

4 Kasım 2026 tarihli TBMM Genel Kurul birleşiminde birinci madde kabul edildikten sonra birleşime ara verilmiş; komisyonun yerini almaması üzerine birleşim, saat 14.00’te yeniden toplanmak üzere kapatılmıştır (TBMM resmi haber; AA). TBMM Yasama kaydında Esas No 2/3961’in son durumu bu yazının tarihinde GÜNDEMDE görünmektedir (BASIMEVİNDE değildir).

5 Kasım 2026 akşamı bazı medya kuruluşlarında (TRT Haber 23:54 «ayrıntılar geliyor»; Habertürk flaş) teklifin Genel Kurulda kabul edildiği yönünde kısa haberler yer almıştır. Oy sayısı gibi ayrıntılar tek ikincil kaynağa dayandığı için bu yazıda kullanılmamıştır. Esas alınan kaynaklar TBMM resmi haberleri, yasama bilgisi, teklif PDF’i ve Anadolu Ajansı’dır. Tüm teklifin kabulü TBMM resmi kaydı, tutanak veya Resmî Gazete yayımı ile teyit edildiğinde bu bölüm güncellenir.

Yürürlüğe giriş koşulları

Andlaşma md.16/1 uyarınca her taraf, kendi tabi olduğu usullere göre andlaşmayı onaylar; andlaşma, son onay belgesinin Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girer. Andlaşma süresizdir (md.16/2).

Türkiye ayağında tipik sıra şöyledir:

1. TBMM’nin onaylamayı bir kanunla uygun bulması (Anayasa md.90),
2. Uygun bulma kanununun Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmesi (teklif md.2; Anayasa md.89),
3. Cumhurbaşkanının andlaşmayı onaylaması ve yayımlaması (Anayasa md.104),
4. Son onay belgesinin Sekretaryaya tevdi edilmesiyle andlaşmanın uluslararası yürürlüğü (Andlaşma md.16).

TBMM Dışişleri Komisyonu görüşmelerinde Dışişleri Bakan Yardımcısı, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın iç onay süreçlerini tamamladıklarını ve resmi bildirimde bulunduklarını ifade etmiştir. Türkiye bakımından uygun bulma ve onay aşamaları bu yazının tarihinde henüz tamamlanmamıştır.

Herhangi bir taraf, yürürlüğe girişten itibaren on yıl geçtikten sonra, en az üç ay önceden diplomatik kanallardan yazılı bildirimle andlaşmadan çekilebilir (md.16/3).

Anayasa md. 90 ve usulî çerçeve

Anayasal dayanak md.90’tır. Uygun bulma kanunu ile andlaşmanın yürürlüğü ayrılır; usulüne göre yürürlüğe konulmuş andlaşmalar kanun hükmündedir.

Milletlerarası andlaşmaların imza, onay ve yayımlama işlemlerine ilişkin idari usuller güncel olarak 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çerçevesindedir; 244 sayılı Kanun metni mevzuat.gov.tr’de durmakla birlikte 2018 sonrası değişikliklerle birçok usul hükmü CBK’ya taşınmıştır. Madde atfı öncesi 244 sayılı Kanun ve 9 sayılı CBK güncel metinleri okunmalıdır; anayasal zorunluluk md.90’dan kaynaklanır.

Andlaşma md.2, dış kaynaklı silahlı saldırı halinde tarafların birbirine yardımını düzenler; yardımın kapsam ve niteliği, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip taraflarca belirlenir. Andlaşma md.11, uluslararası hukuk ve tarafların ilgili iç hukuklarını saklı tutar; genel gerekçe, desteğin her tarafın kendi anayasal yükümlülükleri ve yetkili makamlarının kararları çerçevesinde verileceğini belirtir.

Anayasa md.92, savaş hali ilanı ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine veya yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verme yetkisini TBMM’ye verir. Metin, desteğin kapsamının tarafların anayasal usullerine göre belirleneceğini öngörmektedir. TBMM’de yapılan resmi açıklamada, TSK’nın çatışmalara katılmak üzere yurt dışına gönderilmesinin Anayasa uyarınca TBMM’de kabul edilecek tezkerelerle mümkün olduğu ifade edilmiştir (Dışişleri Komisyonu Başkanı Fuat Oktay, Komisyon görüşmeleri). Mutlak bir otomatik gönderim hükmü kurulmamıştır.

Sık sorulanlar

Mekke Anlaşması hangi ülkeler arasında? Türkiye Cumhuriyeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti ve Suudi Arabistan Krallığı arasında; 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalanmıştır.

TBMM onayı andlaşmayı tek başına yürürlüğe sokar mı? Hayır. Uygun bulma, Anayasa md.90’daki Türkiye ayağıdır. Yürürlük için Cumhurbaşkanı onayı/yayımlama ve Andlaşma md.16’daki tevdi şartı da aranır.

Anayasa’nın 90. maddesi neyi düzenler? Milletlerarası andlaşmaların onaylanmasının TBMM’nin bir kanunla uygun bulmasına bağlı olduğunu; usulüne göre yürürlüğe konulmuş andlaşmaların kanun hükmünde olduğunu düzenler.

Onay kanunu ile andlaşma metni aynı şey midir? Hayır. Kanun teklifi üç maddelik uygun bulma metnidir; andlaşma metni on altı maddelik ayrı bir uluslararası belgedir (Esas No 2/3961 eki).

Saldırı olursa Türkiye otomatik olarak asker mi gönderir? Andlaşma md.2, yardımın kapsamını tarafların değerlendirmesine bırakır. TSK’nın yurt dışına gönderilmesi için Anayasa md.92 çerçevesi ayrıca geçerlidir.

Kaynaklar ve güncelleme notu

Son güncelleme: 6 Kasım 2026 (Europe/Istanbul). Durum A: yalnızca 1. madde teyitli.

1. TBMM resmi haber (1. madde kabulü), 4.11.2026: https://tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=26c3615d-94ce-45c0-8cd0-01a1a85a7357
2. TBMM Dışişleri Komisyonu kabulü, 27.10.2026: https://www.tbmm.gov.tr/Haber/Detay?Id=9086f562-1f1f-4f9b-93da-01a17cee86b8
3. Kanun teklifi + Andlaşma metni PDF (Esas No 2/3961): https://cdn.tbmm.gov.tr/KKBSPublicFile/D28/Y5/T2/WebOnergeMetni/f10c225f-412d-483b-8714-3a8276ec4b32.pdf
4. TBMM yasama bilgisi (2/3961): https://www.tbmm.gov.tr/Yasama/KanunTeklifi/76de0ac1-3535-415a-8a7a-01a15e0c9a71
5. Anadolu Ajansı (1. madde), 5.11.2026: https://www.aa.com.tr/tr/gundem/mekke-anlasmasinin-onaylanmasinin-uygun-bulunduguna-dair-kanun-teklifinin-birinci-maddesi-kabul-edildi/4112089
6. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (2709) md.87, 90, 92, 104 — mevzuat.gov.tr
7. 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (andlaşmaların onay usulü)
8. TRT Haber flaş (ikincil; tüm kabul iddiası, ayrıntı zayıf), 5.11.2026 23:54: https://www.trthaber.com/haber/gundem/mekke-anlasmasi-tbmm-genel-kurulunda-kabul-edildi-962375.html

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; güncel yasama durumu TBMM ve Resmî Gazete kayıtlarıyla izlenmelidir.