Kısaca
Yüklenici ayıplı bir eser teslim ederse işsahibi, eseri imkân bulur bulmaz gözden geçirip ayıbı uygun sürede bildirmek zorundadır (TBK md.474). Bildirim yapılırsa sözleşmeden dönme, bedelden indirim veya ücretsiz onarım haklarından biri kullanılabilir (md.475). Dava süresi teslimden itibaren kural olarak iki, taşınmaz yapılarda beş yıldır (md.478).
- İşsahibinin gözden geçirme ve bildirim yükü vardır (md.474/1).
- Seçimlik haklar: dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım; tazminat hakkı saklıdır (md.475).
- Bildirim ihmal edilirse eser kabul edilmiş sayılır (md.477/2).
- Kasten gizlenen ayıplarda yüklenicinin sorumluluğu kabulden sonra da sürer (md.477/1).
- Zamanaşımı 2 yıl / 5 yıl / ağır kusurda 20 yıl (md.478).
İçindekiler10 başlık
Eser sözleşmesi nedir?
Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, işsahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir (TBK md.470). Bir evin tadilatı, mobilya imalatı, bir yazılımın geliştirilmesi veya bir binanın inşası bu sözleşmeye örnek olabilir. Yüklenici edimini sadakat ve özenle ifa etmek zorundadır; özen ölçüsü, benzer işleri üstlenen basiretli bir yüklenicinin uyması gereken meslekî ve teknik kurallardır (md.471/1-2).
Malzemeyi yüklenici sağlamışsa, malzemenin ayıbından işsahibine karşı satıcı gibi sorumludur (md.472/1). Malzemeyi veya yapım yerini işsahibi sağlamış ve bunlarda ayıp anlaşılmışsa, yüklenici bunu hemen işsahibine bildirmek zorundadır; bildirmezse doğacak sonuçlardan sorumlu olur (md.472/3).
Ayıp teslimden önce fark edilirse ne yapılır?
İş devam ederken eserin yüklenicinin kusuru yüzünden ayıplı veya sözleşmeye aykırı yapılacağı açıkça görülüyorsa, işsahibi yükleniciye uygun bir süre verebilir. Bu sürede ayıp giderilmezse onarımın veya işe devamın, hasar ve masrafları yükleniciye ait olmak üzere üçüncü kişiye verileceğini ihtar edebilir (md.473/2). Gecikme hâlindeki dönme hakkı ise ayrı bir konudur ve kat karşılığı inşaat sözleşmesinin feshi yazısında ele alınmıştır.
Teslimden sonra ayıp nasıl belirlenir ve bildirilir?
İşsahibi, eserin tesliminden sonra işlerin olağan akışına göre imkân bulur bulmaz eseri gözden geçirmek ve ayıp varsa bunu uygun bir süre içinde yükleniciye bildirmek zorundadır (md.474/1). Kanun bildirim için gün sayısı vermez; “uygun süre” eserin niteliğine göre değerlendirilir.
İzlenebilecek sıra:
- Teslim tarihini ve teslim tutanağını saklayın.
- Eseri, olağan akışa göre ilk fırsatta gözden geçirin (md.474/1).
- Ayıbı fotoğraf, ölçüm veya yazılı tespitle belgeleyin.
- Gerekirse giderini karşılayarak bilirkişi incelemesi ve raporla tespit isteyin; bu hak her iki tarafa da tanınmıştır (md.474/2).
- Ayıbı yükleniciye yazılı ve ispatlanabilir bir yolla bildirin.
- Kullanacağınız seçimlik hakkı açıkça belirtin (md.475).
Uygulamada dikkat: Gözden geçirme ve bildirim ihmal edilirse işsahibi eseri kabul etmiş sayılır (md.477/2). Bildirimin ispatlanabilir olması, sonraki uyuşmazlığın en çok tartışılan noktası olabilir.
Açık ve gizli ayıp arasındaki fark nedir?
Eserin açıkça veya örtülü olarak kabulünden sonra yüklenici kural olarak her türlü sorumluluktan kurtulur (md.477/1). İki istisna vardır:
- yüklenicinin kasten gizlediği ve usulüne göre gözden geçirmede fark edilemeyecek ayıplar için sorumluluk devam eder (md.477/1);
- ayıp sonradan ortaya çıkarsa işsahibi gecikmeksizin bildirmelidir; bildirmezse eseri kabul etmiş sayılır (md.477/3).
| Ayıp | Ne zaman bildirilir | Kabulün etkisi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Gözden geçirmede görülebilen ayıp | Gözden geçirmeden sonra uygun sürede | Bildirim yoksa eser kabul edilmiş sayılır | md.474/1, 477/2 |
| Sonradan ortaya çıkan ayıp | Ortaya çıkınca gecikmeksizin | Bildirim yoksa eser kabul edilmiş sayılır | md.477/3 |
| Kasten gizlenen ayıp | Ortaya çıkınca | Kabule rağmen sorumluluk sürer | md.477/1 |
İşsahibinin seçimlik hakları nelerdir?
Yüklenicinin ayıptan sorumlu olduğu hâllerde işsahibi şu haklardan birini kullanabilir (md.475/1):
- Sözleşmeden dönme: Eser işsahibinin kullanamayacağı veya hakkaniyet gereği kabule zorlanamayacağı ölçüde ayıplı ya da sözleşmeye aykırıysa.
- Bedel indirimi: Eseri alıkoyup ayıp oranında bedelden indirim isteme.
- Ücretsiz onarım: Aşırı masraf gerektirmiyorsa, tüm masraflar yükleniciye ait olmak üzere.
Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır (md.475/2). Eser işsahibinin taşınmazı üzerinde yapılmış ve sökülüp kaldırılması aşırı zarar doğuracaksa dönme hakkı kullanılamaz (md.475/3); bu durumda indirim veya onarım gündeme gelir. Sözleşmede ayrıca bir ceza öngörülmüşse cezai şart hükümleri de incelenmelidir.
İşsahibinin kendisi sorumlu olabilir mi?
Evet. Ayıp, yüklenicinin açık ihtarına rağmen işsahibinin verdiği talimattan doğmuşsa veya herhangi bir sebeple işsahibine yüklenebiliyorsa, işsahibi ayıptan doğan haklarını kullanamaz (md.476). Bu yüzden yüklenicinin yazılı uyarıları ve işsahibinin talimatları dosyada önem taşır.
Ayıplı eser davası hangi sürede açılır?
Ayıplı eser nedeniyle açılacak davalar teslim tarihinden başlayarak (md.478):
| Eser | Zamanaşımı |
|---|---|
| Taşınmaz yapılar dışındaki eserler | 2 yıl |
| Taşınmaz yapılar | 5 yıl |
| Yüklenicinin ağır kusuru varsa (eserin niteliğine bakılmaksızın) | 20 yıl |
Süre teslimden başlar; ayıbın öğrenildiği tarihten değil. Bildirim yükü (md.474, 477) ile zamanaşımı ayrı kurallardır: süresinde dava açmak, bildirimin zamanında yapılmamasının sonucunu ortadan kaldırmaz.
İşsahibi tüketici, yüklenici ise ticari veya mesleki amaçla hareket eden taraf olduğunda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri de gündeme gelebilir; bu ayrım için ayıplı araç hakları yazısındaki tüketici çerçevesine bakılabilir.
Örnek (kurgu)
Örnek: Bir işsahibinin evindeki banyonun yenilenmesi için bir yükleniciyle anlaştığını varsayalım. Teslimden iki hafta sonra alt kattaki komşunun tavanında su izi görülür. İşsahibi ayıbın sonradan ortaya çıktığını gecikmeksizin yükleniciye yazılı bildirir (md.477/3), bilirkişi tespiti ister (md.474/2) ve ücretsiz onarım talep eder (md.475/1-3). Yüklenici onarmazsa dava süresi teslimden başlar; banyo yenilemesinin “taşınmaz yapı” sayılıp sayılmadığına göre süre iki veya beş yıl olur ve bu nitelendirme somut olayda değerlendirilir (md.478).
Sıkça sorulan sorular
Ayıbı bildirmek için kaç günüm var?
Kanun gün vermez; eser imkân bulunur bulunmaz gözden geçirilmeli ve ayıp uygun sürede bildirilmelidir (TBK md.474/1).
Eseri teslim aldım, sonra ayıp çıktı; hakkım kalır mı?
Sonradan ortaya çıkan ayıp gecikmeksizin bildirilirse haklar korunur; bildirilmezse eser kabul edilmiş sayılır (md.477/3).
Yükleniciden hem onarım hem indirim isteyebilir miyim?
md.475 seçimlik haklardan birinin kullanılmasını öngörür; tazminat hakkı ise ayrıca saklıdır.
Binada ayıp varsa dava süresi nedir?
Taşınmaz yapılarda teslimden itibaren beş yıl, yüklenicinin ağır kusurunda yirmi yıldır (md.478).
Bilirkişi tespiti zorunlu mu?
Zorunlu değildir; taraflardan her biri giderini karşılayarak bilirkişi incelemesi isteyebilir (md.474/2).
Kaynaklar
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md.470-478
mevzuat.gov.tr