Yürütmenin durdurulması şartları, idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olmasıdır; iki şart birlikte gerçekleşmelidir (2577 sayılı İYUK md.27/2). Mahkeme kural olarak davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek karar verir.
- Dava açılması, dava konusu işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (md.27/1).
- Kararda işlemin hangi gerekçelerle açıkça hukuka aykırı olduğu ve doğacak zararların neler olduğu belirtilmelidir (md.27/2).
- Yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir; durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir (md.27/6).
- Karara, tebliği izleyen günden itibaren 7 gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir (md.27/7).
İçindekiler10 başlık
Dava açmak işlemin uygulanmasını durdurur mu?
Durdurmaz. Danıştayda veya idari mahkemelerde dava açılması, dava konusu idari işlemin yürütülmesini durdurmaz (İYUK md.27/1). İşlemin uygulanmasının dava süresince askıya alınması için ayrıca yürütmenin durdurulması kararı gerekir.
Vergi davalarında farklı bir kural vardır. Vergi mahkemelerinde vergi uyuşmazlıklarından doğan davaların açılması, tarh edilen vergi ve cezaların dava konusu edilen bölümünün tahsil işlemlerini durdurur (md.27/4). İhtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlerle tahsilat işlemlerine karşı açılan davalar ise tahsili durdurmaz; bunlar hakkında yürütmenin durdurulması istenebilir. Tahsilat işlemleri için ödeme emrine karşı dava yazısına bakılabilir.
Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulu, ihtirazi kayıtla süresinden sonra verilen beyanname üzerine kesilen vergi ziyaı cezasını da bu kapsamda saymıştır. Kurula göre bu cezaya karşı dava açılması tahsil işlemlerine başlanmasına engel değildir (Danıştay VDDK, E. 2023/1174, K. 2025/674, T. 17.09.2025). Karar oyçokluğuyla verilmiştir.
Yürütmenin durdurulması şartları nelerdir?
İYUK md.27/2 ve Anayasa md.125 aynı iki şartı arar ve bunların birlikte gerçekleşmesini ister:
- idari işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması,
- idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması.
Kanun, karar için ayrıca şu kuralları koyar (md.27/2):
- karar gerekçe gösterilerek verilir; açık hukuka aykırılığın gerekçesi ve doğacak zararlar kararda belirtilir,
- sadece ilgili kanun veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükmünün iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine başvurulduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararı verilemez,
- uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerin yürütülmesi, savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere, savunma alınmaksızın da durdurulabilir.
Kamu görevlilerine ilişkin atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile geçici veya sürekli görevlendirme işlemleri, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmaz (md.27/2). Kamu görevlisi işlemlerine ilişkin bir örnek için görevden uzaklaştırma yazısına bakılabilir.
Yürütmenin durdurulması ne zaman istenir?
İstem, açılmış bir dava içinde yapılır; kanun “yürütmenin durdurulması istemli davalar”dan söz eder (md.27/5). Bu nedenle önce dava açma süresine uyulmalıdır. Özel kanunda ayrı süre yoksa bu süre Danıştay ve idare mahkemelerinde 60, vergi mahkemelerinde 30 gündür (md.7/1).
İdari uyuşmazlıklarda süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar (md.7/2). Ret kararından sonra istemin yenilenmesinde sınır vardır: aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez (md.27/10).
Mahkeme istemi hangi usulle inceler?
İYUK md.27 ve md.16 çerçevesinde süreç şu sırayı izler:
- Davacı, dava dilekçesinde işlemin yürütmesinin durdurulmasını ister.
- İstemin yerinde olmadığı dilekçe ve eklerinden anlaşılırsa, mahkeme savunma almadan istemi reddedebilir (md.27/3).
- Aksi hâlde dilekçe davalı idareye tebliğ edilir. Yürütmenin durdurulması istemli davalarda md.16’daki süreler kısaltılabilir; tebliğin memur eliyle yapılmasına da karar verilebilir (md.27/5).
- Mahkeme, savunma alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra şartları inceler ve gerekçeli karar verir (md.27/2).
- Kararlar 15 gün içinde yazılır ve imzalanır (md.27/9).
Uygulamada dikkat: Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan verilen karar, “savunma alındıktan sonra yeniden karar verilmek üzere” verilir (md.27/2).
Teminat gerekir mi?
Kanunun kuralı teminattır: yürütmenin durdurulması kararları teminat karşılığında verilir (md.27/6). Durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. Taraflar arasında teminata ilişkin anlaşmazlıkları, yürütmenin durdurulması hakkında karar veren daire, mahkeme veya hâkim çözümler. İdare ile adli yardımdan faydalanan kişilerden teminat alınmaz.
Yürütmenin durdurulması kararına itiraz nasıl yapılır?
Yürütmenin durdurulması istemi hakkında verilen kabul veya ret kararlarına, tebliğ tarihini izleyen günden itibaren 7 gün içinde bir defaya mahsus itiraz edilebilir (md.27/7). İtiraz mercii kararı veren yere göre değişir.
| Kararı veren | İtiraz mercii | Dayanak |
|---|---|---|
| Danıştay dava dairesi | İdari veya Vergi Dava Daireleri Kurulu | İYUK md.27/7 |
| Bölge idare mahkemesi | En yakın bölge idare mahkemesi | İYUK md.27/7 |
| İdare veya vergi mahkemesi ya da tek hâkim | Bölge idare mahkemesi | İYUK md.27/7 |
İtiraz mercii, dosyanın gelişinden itibaren 7 gün içinde karar verir. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir (md.27/7).
Kabul ve ret kararının sonucu nedir?
Kabul kararı verilirse idare, kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem tesis etmek veya eylemde bulunmakla yükümlüdür. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak 30 günü geçemez (md.28/1). Yürütmenin durdurulması kararı verilen dosyalar öncelikle incelenir (md.27/8).
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, yürütmenin durdurulması kararının işlemin uygulanmasını askıya aldığını, ancak doğrudan iptal sonucu doğurmadığını belirtmiştir. Kurula göre yargılama sonunda verilen iptal veya ret kararıyla yürütmenin durdurulması istemine ilişkin kararlar son bulur ve etkisini yitirir (Danıştay İDDK, E. 2024/1683, K. 2025/236, T. 05.02.2025). Ret kararı verilirse dava konusu işlem uygulanmaya devam eder (md.27/1).
İstinaf ve temyiz aşamasındaki yürütmenin durdurulması ayrı bir maddeye tabidir (md.52). İmar ve yapı işlemlerinde bu kurumun nasıl işlediği için yıkım kararı ve imar para cezası ile riskli yapı tespitine itiraz yazılarına bakılabilir.
Örnek (kurgu)
B’ye ait işyeri hakkında kurulan bir idari işlem 2 Haziran’da yazılı olarak bildirilir. B, 60 günlük süre içinde idare mahkemesinde iptal davası açar ve dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını ister. Mahkeme idarenin savunmasını aldıktan sonra iki şartın birlikte gerçekleştiği sonucuna varır ve teminat karşılığında yürütmenin durdurulmasına karar verir.
İdare kararın tebliğinden itibaren 30 gün içinde gereğini yerine getirmelidir. İdare ayrıca kararın tebliğini izleyen günden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine bir defaya mahsus itiraz edebilir. Esas hakkında karar verildiğinde yürütmenin durdurulması kararının etkisi sona erer.
Sıkça sorulan sorular
Yürütmenin durdurulması için iki şartın birlikte bulunması gerekir mi?
Evet. Telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir (İYUK md.27/2; Anayasa md.125).
Yürütmenin durdurulması kararı teminatsız verilebilir mi?
Kural teminattır; ancak durumun gereklerine göre teminat aranmayabilir. İdare ve adli yardımdan faydalananlardan teminat alınmaz (İYUK md.27/6).
Ret kararından sonra yeniden yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez istenemez (İYUK md.27/10).
İtiraz üzerine verilen karara karşı başka bir yol var mı?
Yoktur. İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir (İYUK md.27/7).
İdare yürütmenin durdurulması kararını ne kadar sürede uygular?
Gecikmeksizin uygulamakla yükümlüdür; bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak 30 günü geçemez (İYUK md.28/1).
Kaynaklar
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu md.7, 16, 27, 28, 52
mevzuat.gov.tr - 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası md.125
mevzuat.gov.tr