İdari para cezasına karşı, kararın tebliği veya tefhimi tarihinden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine iki nüsha dilekçeyle başvurulur (5326 s. Kabahatler K. md.27/1, 27/3). Süre kaçırılırsa karar kesinleşir. Yargıtay’a göre bu süre adli tatile rastlarsa işlemez.
- Başvuru yolu harca tâbi değildir (md.31/1).
- Cezayı ödemek, başvuru hakkını ortadan kaldırmaz (md.17/6).
- Hâkimliğin son kararına iki hafta içinde itiraz edilebilir (md.29/1).
Kabahatler Kanunu md.27 neyi düzenler?
Kanunun başvuru yoluna ilişkin hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça uygulanır (md.3/1-a). Md.27, idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi kararlarına karşı genel yolu gösterir.
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süre | Tebliğ veya tefhimden itibaren en geç 15 gün | md.27/1 |
| Merci | Sulh ceza hâkimliği | md.27/1 |
| Kim başvurur | Kişi bizzat, kanuni temsilci veya avukat | md.27/3 |
| Şekil | Dilekçe, iki nüsha | md.27/3 |
| İçerik | Karar bilgileri ve deliller | md.27/4 |
| Süre geçerse | Karar kesinleşir | md.27/1 |
Ceza bir mahkeme tarafından verilmişse bu yol değil, yalnızca itiraz yolu açıktır (md.27/5).
Süre ne zaman başlar ve kaçırılırsa ne olur?
Karar, Tebligat Kanunu’na göre tebliğ edilir. Tebligat metninde başvuru yolu, merci ve süre açıkça yazılmalıdır (md.26/1). Karar kişinin huzurunda verilmişse bu bilgiler verildikten sonra tutanak imzalatılır ve bir örneği kişiye verilir (md.26/2).
Elektronik tebligatta karar, elektronik adrese ulaştığı tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır (md.26/4).
Mücbir sebeple süre kaçırılmışsa, sebebin ortadan kalktığı tarihten itibaren en geç yedi gün içinde başvurulabilir. Bu başvuru kesinleşmeyi engellemez; ancak mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (md.27/2). Mücbir sebep dilekçede dayanaklarıyla gösterilir (md.27/4).
Uygulamada dikkat: Yedi günlük ek süre yalnız mücbir sebep hâlinde açılır ve kararın kesinleşmesini kendiliğinden durdurmaz (md.27/2).
Süre adli tatile rastlarsa ne olur?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, idari para cezasına karşı adli tatil içinde yapılan başvurunun süre yönünden reddedildiği dosyada, oy çokluğuyla, md.27’deki başvuru süresine CMK md.331/4’ün uygulanacağını kabul etmiştir (E. 2021/291, K. 2022/112, T. 22.02.2022).
- Çoğunluk görüşü: Sulh ceza hâkimliği ceza işlerini gören bir merci olduğundan adli tatile rastlayan süre işlemez. Süre, tatilin bittiği günden itibaren üç gün uzamış sayılır. Ret kararı kanun yararına bozulmuştur.
- Karşı oy: Bir üye, Kabahatler Kanunu’nun kendine özgü bir sistem kurduğunu, bu nedenle on beş günlük sürenin adli tatilde de işlemesi gerektiğini savunmuştur.
- Yerel merci: Sulh ceza hâkimliği başvuruyu 15 günlük süreden sonra yapıldığı gerekçesiyle reddetmiş, itiraz mercii de bu kararı onaylamıştı.
Adli tatil her yıl 20 Temmuz’da başlar ve 31 Ağustos’ta biter (CMK md.331/1).
Sulh ceza mı, idare mahkemesi mi?
Kural sulh ceza hâkimliğidir. Ancak idari yaptırım kararının verildiği işlem kapsamında aynı kişi hakkında idari yargının görev alanına giren başka kararlar da verilmişse, idari para cezasına ilişkin hukuka aykırılık iddiaları bu işlemin iptali istemiyle birlikte idari yargıda görülür (md.27/8). Devlet memurlarına verilen disiplin cezalarına karşı izlenecek yol ise 657 sayılı Kanun’da ayrıca düzenlenmiştir; bkz. disiplin cezasına itiraz.
Soruşturma veya kovuşturma konusu fiilin suç değil kabahat sayılması üzerine idari yaptırım verilmişse, başvuru kovuşturmaya yer olmadığı kararına itirazı veya beraat kararına karşı kanun yolunu inceleyen mercide incelenir (md.27/6, 27/7). Ceza yargılamasının genel akışı ceza yargılaması nasıl işler yazısında anlatılmıştır.
Başvuru nasıl incelenir?
- Mahkeme ön inceleme yapar: yetkisizse dosyayı yetkili hâkimliğe gönderir, süre geçmişse veya karar incelenebilecek türden değilse başvuruyu reddeder, aksi hâlde usulden kabul eder (md.28/1).
- Dilekçe ilgili kuruma tebliğ edilir; kurum on beş gün içinde işlem dosyasıyla birlikte cevap verir (md.28/2-3).
- Mahkeme tarafları dinleyebilir; tanık, bilirkişi ve keşif için CMK hükümleri uygulanır (md.28/4-5).
- Son karar “başvurunun reddine” veya “idari yaptırım kararının kaldırılmasına” şeklindedir (md.28/8).
- Kanunda alt ve üst sınırı gösterilen cezalarda mahkeme miktarı değiştirerek de başvuruyu kabul edebilir (md.28/9).
İdare de karar verilinceye kadar başvuruyu kabul ederek kararı geri alabilir; başvurucu da başvurudan vazgeçebilir, ancak vazgeçtiği konuda yeniden başvuramaz (md.30).
Hâkimlik kararına itiraz edilebilir mi?
On beş bin Türk lirası dahil idari para cezalarına karşı başvuru üzerine verilen kararlar kesindir (md.28/10; sınır 7499 sayılı Kanun md.37 ile 1 Haziran 2024 itibarıyla “Üçbin”den “Onbeşbin”e çıkarılmıştır). Diğer kararlara, tebliğden itibaren en geç iki hafta içinde CMK’ya göre itiraz edilebilir ve itiraz dosya üzerinden incelenir (md.29/1-2). İtiraz merciinin nasıl belirlendiği adli kontrol nedir yazısındaki CMK md.268 bölümünde anlatılmıştır.
Masraflar ve vekâlet ücreti, başvurusu veya savunması reddedilen tarafça ödenir (md.31/2).
Kabahatler Kanunu’nun başvuru hükümleri, diğer kanunlarda aksine hüküm yoksa uygulanır (md.3/1-a).
Peşin ödeme indirimi nasıl uygulanır?
Kanununda ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezaları tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Ödeme süresi içinde ödenen cezadan %25 indirim yapılır ve ödeme, kanun yoluna başvurma hakkını etkilemez (md.17/6). İdari para cezası, ceza mahkemesinin suç karşılığında hükmettiği adli para cezası ile karıştırılmamalıdır; ikisinin dayanağı ve itiraz yolu farklıdır. Bazı hafif suçlarda savcılığın teklif ettiği ödeme de idari para cezası değil, önödeme kurumudur (TCK md.75).
Ekonomik durumu müsait olmayan kişi için, ilk taksit peşin ödenmek koşuluyla, cezanın bir yıl içinde dört eşit taksitte ödenmesine karar verilebilir (md.17/3).
Örnek (kurgu): T’ye 10 Mart’ta bir idari para cezası tebliğ edilir. T bir ay içinde %25 indirimle öder ve aynı zamanda on beş gün içinde sulh ceza hâkimliğine başvurur. Ödeme başvuru hakkını etkilemez (md.17/6); başvuru kabul edilirse karar kaldırılır (md.28/8-b).
Sıkça sorulan sorular
Adli tatil süreyi etkiler mi?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu’na göre evet: adli tatile rastlayan süre işlemez ve tatilin bitiminden itibaren üç gün uzar (E. 2021/291, K. 2022/112; CMK md.331/4).
Başvuru ödemeyi durdurur mu?
Genel bütçeye gelir kaydedilen cezalarda tahsil için kesinleşmiş karar aranır (md.17/4). Mücbir sebebe dayalı geç başvuruda ise karar kesinleşmiş olup mahkeme yerine getirmeyi durdurabilir (md.27/2).
İdari para cezasına itiraz için harç ödenir mi?
Hayır; başvuru yolu harca tâbi değildir (md.31/1).
Avukatsız başvurulabilir mi?
Evet; kişi bizzat başvurabilir (md.27/3).
Sulh ceza kararı kesin midir?
On beş bin Türk lirası dahil cezalarda kesindir (md.28/10); diğerlerinde iki hafta içinde itiraz edilebilir (md.29/1).
Kaynaklar
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu md.3, 17, 26-31
mevzuat.gov.tr - 5271 sayılı CMK md.331
mevzuat.gov.tr - Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2021/291, K. 2022/112, T. 22.02.2022 (oy çokluğu)
mevzuat.adalet.gov.tr