Kısa cevap: Adli kontrol, tutuklama sebepleri bulunan şüphelinin tutuklanmak yerine yurt dışı çıkış yasağı, imza veya konutu terk etmeme gibi yükümlülüklerle serbest bırakılmasıdır (CMK md.109). Ağır ceza işi olmayan dosyalarda en çok iki yıl sürer (md.110/A). Karara iki hafta içinde itiraz edilebilir (md.111/2, 268/1).
- Soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme karar verir (md.110).
- Devamı en geç dört ayda bir yeniden değerlendirilir (md.110/4).
- Yükümlülüğe isteyerek uyulmazsa tutuklama kararı verilebilir (md.112).
Adli kontrol ile tutuklama arasındaki fark nedir?
İkisi de koruma tedbiridir, ancak adli kontrolde kişi serbesttir ve yalnız belirli yükümlülüklere uyar.
| Adli kontrol | Tutuklama | |
|---|---|---|
| Şart | md.100’deki tutuklama sebepleri (md.109/1) | Kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama sebebi (md.100/1) |
| Tutuklama yasağı olan suçlar | Uygulanabilir (md.109/2) | Uygulanamaz (md.100/4) |
| Kişinin durumu | Serbest, yükümlülük altında | Ceza infaz kurumunda |
| Cezadan mahsup | Kural olarak yok; ev hapsinde 2 gün = 1 gün (md.109/6) | Var |
Tutuklama kararında adli kontrolün neden yetersiz kalacağı gösterilmelidir (md.101/1, 101/2-d). Tutuklama ve gözaltının genel çerçevesi ceza yargılaması nasıl işler yazısında anlatılmıştır.
Adli kontrol türleri nelerdir?
Hâkim, aşağıdaki yükümlülüklerden bir veya birkaçına karar verebilir (md.109/3):
| Bent | Yükümlülük |
|---|---|
| a | Yurt dışına çıkamamak |
| b | Hâkimin belirlediği yerlere belirtilen sürelerle düzenli başvurmak (imza) |
| c | Belirtilen merci veya kişilerin çağrılarına, meslek veya eğitimle ilgili kontrol tedbirlerine uymak |
| d | Taşıt kullanamamak, gerektiğinde sürücü belgesini teslim etmek |
| e | Bağımlılıktan arınmak için hastaneye yatmak dahil tedavi veya muayeneye tabi olmak |
| f | Hâkimce belirlenen güvence miktarını yatırmak |
| g | Silah bulunduramamak veya taşıyamamak, gerektiğinde teslim etmek |
| h | Mağdurun haklarını güvence altına almak için belirlenen parayı teminata bağlamak |
| i | Aile yükümlülüklerini yerine getireceğine ve nafakayı ödeyeceğine güvence vermek |
| j | Konutunu terk etmemek |
| k | Belirli bir yerleşim bölgesini terk etmemek |
| l | Belirlenen yer veya bölgelere gitmemek |
Taşıt kullanma yasağında hâkim veya savcı, şüphelinin meslekî uğraşıları için araç kullanmasına sürekli veya geçici izin verebilir (md.109/5).
Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumunda hayatını yalnız sürdüremeyen şüpheli ile gebe veya doğumdan itibaren altı ay geçmemiş kadın şüpheli için de tutuklama yerine adli kontrol kararı verilebilir (md.109/4). Tutukluluk süresi dolduğu için salıverilenler hakkında da adli kontrol uygulanabilir (md.109/7).
Adli kontrol kararını kim verir?
- Soruşturma evresi: Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi (md.110/1).
- Kovuşturma evresi: Görevli ve yetkili yargı mercii (md.110/3).
Hâkim, savcının istemiyle yeni yükümlülük ekleyebilir, yükümlülükleri kaldırabilir, değiştirebilir veya kişiyi geçici olarak muaf tutabilir (md.110/2).
Şüpheli olarak dinlenen kişinin hakları ifadeye çağrılan kişinin hakları yazısında ele alınmıştır.
Adli kontrol ne kadar sürer?
| İş | Azami süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen | 2 yıl; zorunlu hâllerde gerekçeyle 1 yıl daha | md.110/A-1 |
| Ağır ceza mahkemesinin görevine giren | 3 yıl; zorunlu hâllerde gerekçeyle uzatma toplam 3 yılı geçemez | md.110/A-2 |
| TCK İkinci Kitap Dördüncü Kısım 4-7. Bölüm suçları ve terör suçları | Uzatma toplam 4 yılı geçemez | md.110/A-2 |
| Çocuklar | Yukarıdaki sürelerin yarısı | md.110/A-3 |
Adli kontrolün devamının gerekip gerekmediğine en geç dört aylık aralıklarla karar verilir. Soruşturmada savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme kendiliğinden karar verir (md.110/4).
Örnek (kurgu): K, asliye ceza mahkemesinin görevine giren bir suçtan soruşturma geçirirken haftada bir imza yükümlülüğüyle serbest bırakılır. Bu yükümlülük en çok iki yıl sürebilir; zorunlu hâlde gerekçe gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir (md.110/A-1). Bu süre içinde dört ayda bir devamı değerlendirilir (md.110/4).
Adli kontrole nasıl itiraz edilir?
Adli kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir (md.111/2). Kanunda ayrı süre olmadığından genel kural uygulanır:
- İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde yapılır (md.268/1).
- Dilekçe kararı veren mercie verilir veya zabıt kâtibine beyanda bulunularak tutanağa geçirilir (md.268/1).
- Sulh ceza hâkimliğinin adli kontrol kararına itirazı, yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler (md.268/3-b).
- Asliye ceza hâkiminin kararına itirazı yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi inceler (md.268/3-c).
İtiraz, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz; karar veren makam veya merci geri bırakmaya karar verebilir (md.269). İtiraz süresinden bağımsız olarak şüpheli veya sanık yükümlülüğün kaldırılmasını her zaman isteyebilir; hâkim veya mahkeme savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir (md.111/1).
Uygulamada dikkat: İki haftalık itiraz süresi 7499 sayılı Kanun’la getirilmiştir ve 1/6/2024 ve sonrasında verilen kararlara uygulanır (CMK geçici md.6/1-c). Daha eski kararlarda eski süre geçerlidir.
Adli kontrole uyulmazsa ne olur?
Yükümlülükleri isteyerek yerine getirmeyen kişi hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili merci hemen tutuklama kararı verebilir (md.112/1). Azami tutukluluk süresi dolduğu için verilen adli kontrolün ihlalinde de bu kural uygulanabilir. Bu durumda tutuklama ağır ceza işlerinde dokuz aydan, diğer işlerde iki aydan fazla olamaz (md.112/2).
Ev hapsinde geçen süre için tazminat istenebilir mi?
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kasten öldürme suçundan beraat eden ve 38 gün konutu terk etmeme yükümlülüğü altında kalan kişinin tazminat davasında, oy çokluğuyla, konutu terk etmeme yükümlülüğü sebebiyle de CMK md.141 ve devamı maddeleri uyarınca tazminat isteme hakkı bulunduğunu kabul etmiştir. Böylece tazminat isteminin reddi gerektiği yönündeki Özel Daire bozma kararı kaldırılmıştır. Altı üye bu görüşe katılmayarak karşı oy kullanmıştır (E. 2024/72, K. 2025/424, T. 22.10.2025).
Kurul, gerekçesinde md.109/6’nın konutu terk etmeme altında geçen her iki günü cezadan mahsupta bir gün saymasına da değinmiştir.
Sıkça sorulan sorular
Adli kontrol sicile işler mi?
Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (5352 s. K. md.4/1). Adli kontrol bir mahkûmiyet hükmü değil, CMK md.109’daki bir tedbirdir. Ayrıntı için adli sicil kaydının silinmesi yazısına bakılabilir.
Adli kontrole itiraz süresi kaç gündür?
Kararın öğrenildiği günden itibaren iki haftadır (md.268/1).
Adli kontrolde geçen süre cezadan düşülür mü?
Kural olarak hayır; (e) bendindeki tedavi ve (j) bendindeki konutu terk etmeme hâlleri ayrıktır. Konutu terk etmemede her iki gün bir gün sayılır (md.109/6).
Tutuklama yasağı olan suçta adli kontrol verilebilir mi?
Evet (md.109/2).
Yurt dışı çıkış yasağı kaldırılabilir mi?
Kişinin istemi üzerine hâkim veya mahkeme savcının görüşünü alarak beş gün içinde karar verebilir (md.111/1); ayrıca devam her dört ayda bir değerlendirilir (md.110/4).
Kaynaklar
- 5271 sayılı CMK md.100, 101, 109-112, 141, 268, 269, geçici 6 — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5271.pdf
- 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu md.4 — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5352.pdf
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2024/72, K. 2025/424, T. 22.10.2025 (oy çokluğu) — https://mevzuat.adalet.gov.tr/ictihat/1203230100