İfadeye Çağrılan Kişinin Hakları: Şüpheli ve Tanık Olarak Çağrılma

Kasım 3, 2026

– Yazar:

Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Kısa cevap: İfadeye çağrılan kişi şüpheli sıfatıyla çağrıldıysa başlıca hakları şunlardır (CMK md.147, 149):

Kendisine yöneltilen suçlamayı öğrenmek,
Susmak,
Bir müdafi seçmek veya müdafi yardımından yararlanmak,
Lehine delillerin toplanmasını istemek,
Yakınına haber verilmesini istemek.

Yasak usullerle alınan ifade, kişi rıza gösterse bile delil olarak kullanılamaz (md.148). Kişi tanık olarak çağrıldıysa gelmek ve doğruyu söylemek zorundadır. Bunun istisnaları şunlardır:

Kanunda sayılan yakınlar tanıklıktan çekinebilir (md.45).
Bazı meslek sahipleri tanıklıktan çekinebilir (md.46).
Tanık, kendisini veya yakınlarını suçlayacak sorulara cevap vermeyebilir (md.48).

Soruşturma ve kovuşturmanın genel akışı için: Ceza Yargılaması Nasıl İşler?

Önce sıfatınızı öğrenin: şüpheli mi, tanık mı?

Davetiyede çağrının nedeni belirtilir (CMK md.145). Bu bilgi önemlidir, çünkü şüphelinin ve tanığın hakları birbirinden farklıdır.

Kanun iki ayrı işlem tanımlar (md.2/1-g, h):

İfade alma: Şüphelinin kolluk veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesi,
Sorgu: Şüphelinin veya sanığın hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmesi.

Çağrı ve zorla getirme

Davetiye

İfadesi alınacak veya sorguya çekilecek kişi davetiye ile çağrılır. Davetiyede çağrının nedeni belirtilir. Gelmezse zorla getirileceği de yazılır (md.145).

Zorla getirme

Kanunda iki durum öngörülür (md.146):

Davete uymayan kişi hakkında zorla getirme kararı verilebilir.
Tutuklama veya yakalama emri düzenlenmesi koşullarının bulunduğu hâllerde, kişi önce davet edilmeden de zorla getirilebilir.

Zorla getirilen kişi derhâl, bu mümkün değilse yol süresi hariç en geç 24 saat içinde çağıran hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı önüne götürülür. Zorla getirme, ifade veya sorgunun sonuna kadar devam eder (md.146/4-5). Zorla getirme kararının bir örneği kişiye verilir (md.146/3).

Şüphelinin hakları (CMK md.147)

İfade alma ve sorguda şu kurallar uygulanır:

Kimlik: Kişinin kimliği saptanır. Kimliğine ilişkin sorulara doğru cevap vermesi gerekir.
Suçlamanın bildirilmesi: Kendisine yüklenen suç anlatılır.
Müdafi: Kişiye müdafi seçme hakkı olduğu ve müdafinin hazır bulunabileceği söylenir. Müdafi seçecek durumda değilse ve istiyorsa kendisine baro tarafından bir müdafi görevlendirilir.
Yakına haber: Yakalanan kişinin yakınlarından istediğine yakalandığı derhâl bildirilir.
Susma hakkı: Kişiye, yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkı olduğu söylenir.
Delil toplama: Kişiye, şüpheden kurtulmak için somut delillerin toplanmasını isteyebileceği hatırlatılır ve aleyhindeki şüphe nedenlerini ortadan kaldırma imkânı tanınır.
Kişisel durum: Kişisel ve ekonomik durumu hakkında bilgi alınır.
Kayıt: İfade ve sorgunun kaydında teknik imkânlardan yararlanılır (md.147/1-h).

İfade bir tutanağa bağlanır. Tutanağı ifade veren ve hazır bulunan müdafi okur ve imzalar. İmzadan çekinilirse nedeni yazılır (md.147/1-i). Yakalanan kişinin yakınlarına haber verilmesi ayrıca md.95’te düzenlenmiştir.

Yasak ifade alma usulleri (CMK md.148)

Beyan, şüphelinin veya sanığın özgür iradesine dayanmalıdır.
İradeyi bozan şu bedenî ve ruhsal müdahaleler yasaktır: kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir veya tehdit uygulama, bazı araçları kullanma.
Kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez.
Bu yasak yöntemlerle elde edilen ifadeler rıza olsa bile delil olarak değerlendirilemez.
Müdafi bulunmaksızın kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (md.148/4).
Aynı olayla ilgili olarak şüphelinin yeniden ifadesinin alınması gerekirse bu işlemi yalnızca Cumhuriyet savcısı yapabilir (md.148/5).

Yargıtay, sanık tarafından hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmayan ve müdafi olmadan alınan kolluk ifadesine dayanan mahkûmiyet hükümlerini bu gerekçeyle bozmuştur. Örnekler:

Yargıtay 6. CD, 28.02.2022, E. 2021/7040, K. 2022/2372,
Yargıtay 8. CD, 13.06.2022, E. 2021/17002, K. 2022/9259.

Müdafi yardımı

Müdafi sayısı ve sınırlanamazlık (md.149)

Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafinin yardımından yararlanabilir.
İfade alma sırasında hazır bulunacak avukat sayısı üç ile sınırlıdır.
Her aşamada avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez ve kısıtlanamaz (md.149/3).

Zorunlu müdafilik (md.150)

Kendisine müdafi görevlendirilmesi zorunlu olan iki grup vardır:

Müdafii bulunmayan şüpheli veya sanık; çocuksa, kendini savunamayacak derecede malulse ya da sağır veya dilsizse istemi aranmaksızın,
Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayı yapılan soruşturma ve kovuşturmalarda.

Dosya inceleme ve görüşme (md.153–154)

Müdafi, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin örneğini alabilir. Soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse bu yetki, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu kısıtlama yalnızca md.153/2’de sayılan suçlara ilişkin soruşturmalarda verilebilir (md.153/1-2).
Şüpheli veya sanık, müdafi ile vekâletname aranmaksızın her zaman görüşebilir. Görüşme, konuşulanların başkalarınca duyulamayacağı bir ortamda yapılır. Yazışmalar denetlenemez (md.154/1). md.154/2’de sayılan suçlarda (TCK’nın İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü–Yedinci Bölümlerindeki suçlar, terör suçları ve örgüt faaliyeti çerçevesindeki uyuşturucu ticareti) gözaltındaki şüphelinin müdafiyle görüşme hakkı, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla 24 saat süreyle kısıtlanabilir. Bu süre içinde ifade alınamaz (md.154/2).

Tanık olarak çağrılmak

Gelme ve doğruyu söyleme yükümlülüğü

Tanık davetiyeyle çağrılır. Gelmezse zorla getirilebilir (md.43–44).

Tanıklıktan çekinme

Yakınlar: Kanunda sayılan yakınlar tanıklıktan çekinebilir. Bunlar arasında nişanlı, evlilik bağı kalmamış olsa bile eş ve belirli derecedeki kan ve kayın hısımları vardır (md.45).
Meslek sahipleri: Avukat, hekim ve kanunda sayılan diğer meslek sahipleri, meslekleri sırasında öğrendikleri bilgiler konusunda tanıklıktan çekinebilir (md.46).
Soruya cevap vermeme: Tanık, kendisini veya md.45’te sayılan yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek nitelikteki sorulara cevap vermeyebilir (md.48).

Sebepsiz tanıklıktan kaçınma

Kanuni bir sebep olmaksızın tanıklıktan veya yeminden kaçınan kişiye bazı yaptırımlar uygulanabilir (md.60):

Bu davranışın neden olduğu giderler kendisine ödettirilir.
Kişi, tanıklıktan kaçınmada direnirse, dava hakkında hüküm verilinceye kadar ve her hâlde üç ayı geçmemek üzere disiplin hapsine konulabilir. Tanıklık yükümlülüğüne uyarsa derhâl serbest bırakılır.

Sık sorulan sorular

İfadeye avukatsız gidilebilir mi?
Gidilebilir, ancak kişiye müdafi seçme hakkı ve baro tarafından müdafi görevlendirilmesini isteme hakkı hatırlatılır (md.147). Bazı hâllerde müdafi görevlendirilmesi zorunludur (md.150). Müdafi bulunmaksızın kollukta alınan ifade, hâkim veya mahkeme huzurunda doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (md.148/4).

Susma hakkı kimlik sorularını da kapsar mı?
Hayır. Kimliğe ilişkin sorulara doğru cevap verilmesi gerekir (md.147/1-a).

Davetiyeye uymazsam ne olur?
Zorla getirme kararı verilebilir (md.145–146).

Tanık olarak yakınım aleyhine ifade vermek zorunda mıyım?
Md.45’te sayılan yakınlar tanıklıktan çekinebilir.

İfadede kaç avukat bulunabilir?
Soruşturma evresinde ifade almada en fazla üç avukat bulunabilir (md.149/2).

Kaynaklar

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.2/1-g-h, 43–46, 48, 60, 95, 145–150, 153–154 (madde metinleri mevzuat.gov.tr PDF’inden teyit edildi): https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5271.pdf
Yargıtay 6. CD, E. 2021/7040, K. 2022/2372, 28.02.2022 (karararama.yargitay.gov.tr)
Yargıtay 8. CD, E. 2021/17002, K. 2022/9259, 13.06.2022 (karararama.yargitay.gov.tr)

Yazar: Av. Murat Karakoç – Sakarya Barosu’na kayıtlı avukat

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir.