Avukat Murat KARAKOÇ

Ceza Yargılaması Nasıl İşler? Soruşturmadan İnfaza Adım Adım Rehber

– Yazar:

Av. Murat KARAKOÇ

Son güncelleme: 3 Kasım 2026

Kısa cevap: Ceza yargılaması, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’na (CMK) göre iki evreden oluşur. Birincisi Cumhuriyet savcısının yürüttüğü soruşturma, ikincisi iddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturmadır. Soruşturma, kovuşturmaya yer olmadığı kararı ya da iddianameyle sona erer. Kovuşturma mahkemenin hükmüyle sonuçlanır. Hükme karşı istinaf ve temyiz yollarına başvurulabilir. Kesinleşen hüküm 5275 sayılı Kanun’a göre infaz edilir.

Soruşturma ve kovuşturma farkı

  • Soruşturma: Suç şüphesinin yetkili mercilerce öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir (CMK md.2/1-e).
  • Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar geçen evredir (CMK md.2/1-f).
  • Kişi soruşturma evresinde şüpheli, kovuşturma evresinde sanık olarak anılır (CMK md.2/1-a, b).

Soruşturma evresi

Suçun öğrenilmesi

İhbar ve şikâyet Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluğa yapılabilir (CMK md.158). Savcı, suç işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez işin gerçeğini araştırmaya başlar (CMK md.160).

Şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz. Bu süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve faili öğrendiği günden başlar (5237 s. TCK md.73).

İfade alma ve haklar

İfade veren şüphelinin hakları CMK md.147’de sayılır. Başlıcaları şunlardır: hakkındaki isnadı öğrenme, müdafi yardımından yararlanma, bir yakınına haber verilmesini isteme, susma ve lehine delillerin toplanmasını isteme.

Beyan özgür iradeye dayanmalıdır. Kötü davranma, işkence, aldatma, cebir veya tehdit gibi yasak yöntemlerle alınan ifade, rıza olsa bile delil olarak kullanılamaz (CMK md.148).

Gözaltı

  • Gözaltı süresi yakalama anından itibaren 24 saati geçemez. Kişiyi yakalama yerine en yakın hâkime götürmek için gereken zorunlu süre bu süreye dahil değildir ve en fazla 12 saat olabilir (CMK md.91/1).
  • Toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin, her defasında bir günü geçmemek üzere, üç gün süreyle uzatılmasına yazılı emir verebilir (CMK md.91/3).
  • Yakalama, gözaltı ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin yazılı emre karşı sulh ceza hâkimine başvurulabilir (CMK md.91).

Tutuklama

  • Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni bulunmalıdır. İşin önemi, beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü değilse tutuklama kararı verilemez (CMK md.100/1).
  • Sadece adli para cezasını gerektiren suçlarda ve üst sınırı iki yıldan fazla olmayan hapis cezası gerektiren suçlarda tutuklama kararı verilemez. Vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenen suçlar bu kuralın dışındadır (CMK md.100/4).
  • Tutuklama istemi ve kararı gerekçeli olmalıdır. Kararda adli kontrolün neden yetersiz kalacağı da gösterilmelidir (CMK md.101/1–2).
  • Bu kararlara karşı itiraz edilebilir (CMK md.101/5). İtiraz süresi, kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (CMK md.268/1).
  • Tutuklulukta geçecek süreler CMK md.102’de düzenlenir.

Adli kontrol

Tutuklama yerine yurt dışına çıkış yasağı, düzenli imza, konutu terk etmeme gibi adli kontrol tedbirlerine karar verilebilir (CMK md.109).

Kamu davasının açılmasının ertelenmesi

Üst sınırı üç yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda, kanundaki şartlar varsa savcı kamu davasının açılmasını beş yıl süreyle erteleyebilir. Uzlaştırma ve önödeme kapsamındaki suçlar bu kuralın dışındadır (CMK md.171/2).

Uzlaştırma

Kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören kişi arasında uzlaştırma girişiminde bulunulur (CMK md.253).

Soruşturmanın sonu: KYOK veya iddianame

  • Kovuşturmaya yer olmadığı kararı (KYOK): Kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilemezse ya da kovuşturma olanağı yoksa verilir (CMK md.172/1).
  • Suçtan zarar gören, karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK md.173/1). Bu iki haftalık süre 7499 sayılı Kanun’la getirilmiştir ve 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; daha önceki kararlarda eski süre geçerlidir (CMK geçici md.6/1-b).
  • İddianame: Deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturuyorsa savcı iddianame düzenler (CMK md.170/2).
  • Mahkeme iddianameyi 15 gün içinde inceler. Eksiklik varsa savcılığa iade eder (CMK md.174). İddianamenin kabulüyle kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar (CMK md.175/1).

Kovuşturma evresi

Duruşma

  • Mahkeme, iddianameyi kabul ettikten sonra duruşma gününü belirler (CMK md.175/2).
  • Duruşma kural olarak herkese açıktır (CMK md.182/1).
  • Duruşma sırasıyla şu aşamalardan oluşur: kimlik tespiti, iddianamenin okunması, sanığın sorgusu, delillerin ortaya konması, esas hakkında mütalaa ve son söz (CMK md.191, 216).

Seri muhakeme ve basit yargılama

  • Seri muhakeme usulü: CMK md.250’de sayılan suçlarda, kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verilmezse soruşturma evresi sonunda uygulanır.
  • Basit yargılama usulü: Asliye ceza mahkemesi, iddianamenin kabulünden sonra, adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az hapis cezasını gerektiren suçlarda bu usule karar verebilir. Duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz (CMK md.251/1).

Hüküm türleri

CMK md.223’e göre hükümler şunlardır:

HükümAnlamı
MahkûmiyetSuçun işlendiği sabit olmuştur
BeraatFiil kanunda suç değildir, sanık tarafından işlenmemiştir, kast veya taksir yoktur, hukuka uygunluk nedeni vardır ya da suçun işlendiği sabit olmamıştır
Ceza verilmesine yer olmadığıKusur yokluğu (ör. yaş küçüklüğü, akıl hastalığı) ya da etkin pişmanlık, şahsi cezasızlık sebebi gibi hâller
Güvenlik tedbirine hükmedilmesiKanunda öngörülen hâller
Davanın reddi / düşmesiKanunda öngörülen hâller

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB)

CMK md.231, 16.07.2026 kabul tarihli, 31.07.2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7589 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir. Güncel metne göre:

  • Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası ise mahkeme HAGB kararı verebilir (md.231/5).
  • Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, mahkemenin yeniden suç işlenmeyeceğine kanaat getirmesi ve zararın tamamen giderilmesi gerekir (md.231/6).
  • Sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur (md.231/8).
  • Denetim süresi kasten yeni bir suç işlenmeden ve yükümlülüklere uygun şekilde geçerse hüküm ortadan kaldırılır ve davanın düşmesine karar verilir (md.231/10).
  • HAGB kararına karşı istinaf yoluna başvurulabilir (md.231/12).
  • HAGB kararları bunlara özgü bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar yalnızca bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak istenebilir (md.231/13; 5352 s. K. md.6/1).

Kanun yolları

İtiraz, istinaf ve temyizdeki iki haftalık süreler ile sürelerin tebliğden başlaması 7499 sayılı Kanun’la getirilmiştir. Bu değişiklikler 1/6/2024 tarihinde ve sonrasında verilen kararlara uygulanır; bu tarihten önceki kararlarda eski hükümler uygulanır (CMK geçici md.6/1-c).

İstinaf

  • İlk derece mahkemesi hükümlerine karşı bölge adliye mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir (CMK md.272/1).
  • Süre, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki haftadır (CMK md.273/1).
  • Bazı hükümlere karşı istinaf yoluna gidilemez (CMK md.272/3).

Temyiz

  • Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı temyiz yoluyla Yargıtay’a başvurulabilir (CMK md.286). Temyiz edilemeyen kararlar md.286/2’de sayılır.
  • Temyiz süresi, hükmün tebliğinden itibaren iki haftadır (CMK md.291/1).

Olağanüstü yollar

  • Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının itirazı (CMK md.308)
  • Kanun yararına bozma (CMK md.309)
  • Yargılamanın yenilenmesi (CMK md.311 vd.)

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır (6216 s. K. md.47/5).

İnfaz

  • Mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz edilemez (5275 s. K. md.4/1).
  • Mahkeme kesinleşen hükmü Cumhuriyet Başsavcılığına gönderir. İnfazı Cumhuriyet savcısı izler ve denetler (5275 s. K. md.5).
  • Koşullu salıverilme 5275 s. K. md.107’de düzenlenir.

Sık sorulan sorular

Soruşturma ne kadar sürer?
CMK’da soruşturma için genel bir azami süre yoktur. Dava zamanaşımı süreleri ise TCK md.66’da düzenlenir. Örneğin beş yıldan fazla olmayan hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda bu süre sekiz yıldır.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararına ne kadar sürede itiraz edilir?
Suçtan zarar gören, tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (CMK md.173/1).

İfadeye avukatsız gidebilir miyim?
Evet. Ancak şüpheli her aşamada müdafi yardımından yararlanabilir (CMK md.149). Şüpheli çocuksa ya da kendini savunamayacak derecede malulse, istemi aranmadan müdafi görevlendirilir (CMK md.150/2). Alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda da bu kural uygulanır (CMK md.150/3).

Beraat eden kişinin kaydı kalır mı?
Adli sicile kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri kaydedilir (5352 s. K. md.4/1). Beraat bir mahkûmiyet hükmü değildir.

Kaynaklar

Yazar: Av. Murat Karakoç – Sakarya Barosu’na kayıtlı avukat

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir.

Daha fazla içerik