Kısaca
Tasarrufun iptali davası, borçlunun alacaklılardan mal kaçırmak için yaptığı işlemlerin alacaklıya karşı geçersiz sayılmasını sağlar (İİK md.277). Davayı kural olarak elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan alacaklı açar. Dava kazanılırsa alacaklı, üçüncü kişiye geçen mal üzerinden cebrî icra yoluyla alacağını alabilir (md.283/1).
- Dava, İİK md.278, 279 ve 280‘deki tasarruflara karşı açılır.
- Güncel md.278/1’de bir yıllık süre, aciz belgesinin, aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağının düzenlendiği veya iflasın açıldığı tarihten geriye doğru hesaplanır.
- Yakın akrabaya yapılan tasarruflar, gerçek değerine uygun ivaz ispatlanmadıkça bağışlama sayılır (md.278/2-a).
- Dava hakkı, tasarruftan itibaren beş yıl geçince düşer (md.284).
İçindekiler9 başlık
Tasarrufun iptali davasını kimler açabilir?
İİK md.277’ye göre davayı şu kişiler açabilir:
- Elinde geçici veya kesin aciz belgesi bulunan her alacaklı.
- İflas idaresi ya da md.245 ve md.255/3’te yazılı hâllerde alacaklıların kendileri.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, aciz belgesinin dava koşulu olduğunu ve mahkemece resen araştırılacağını belirtir. Belge sunulmamışsa alacaklıya uygun süre verilir; aciz hâlini belirleyecek başka bir dosya derdestse bekletici mesele yapılır (17. HD E.2020/3184 K.2020/6431 T.03.11.2020).
Borçlunun malvarlığının icra dosyasında nasıl tespit edildiği mal beyanı ve haciz ihbarnamesi yazılarında anlatılmıştır.
Hangi tasarruflar iptal edilebilir?
İİK üç ayrı iptal nedeni düzenler:
| İptal nedeni | Süre ölçütü | Dayanak |
|---|---|---|
| Bağışlamalar ve ivazsız tasarruflar (alışılmış hediyeler hariç) | Aciz belgesi, aciz belgesi niteliğindeki haciz tutanağı veya iflastan önceki 1 yıl | İİK md.278/1 |
| Mevcut borç için sonradan rehin, para veya olağan ödeme araçları dışında yapılan ödeme, vadesi gelmemiş borcun ödenmesi, kişisel hakkın tapuya şerhi | Haciz, aciz veya iflastan önceki 1 yıl | İİK md.279/1 |
| Alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan tüm işlemler | İşlemden itibaren 5 yıl içinde haciz veya iflas yoluyla takip yapılmış olmalı | İİK md.280/1 |
md.279 kapsamındaki işlemden yararlanan kişi borçlunun durumunu bilmediğini ispat ederse dava dinlenmez (md.279/son).
7571 sayılı Kanundan sonra md.278 neyi bağışlama sayar?
İİK md.278, 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunun 2. maddesiyle yeniden düzenlendi ve 25.12.2025’te yürürlüğe girdi. Güncel metne göre şu tasarruflar bağışlama sayılır (md.278/2):
- a) Gerçek değerine uygun ivaz ispatlanmadıkça altsoy, üstsoy, üçüncü derece dâhil kan ve kayın hısımları, eş (evlilik son bir yıl içinde sona ermiş olsa bile), evlat edinen ile evlatlık ve ortak konutta yaşayan kişiler arasındaki tasarruflar.
- b) Aksi ispatlanmadıkça, borçlunun verdiği şeyin gerçek değerine göre pek aşağı bir ivazla yaptığı sözleşmeler.
- c) Uygun karşılık ispatlanmadıkça ömür boyu gelir, intifa hakkı ve ölünceye kadar bakma sözleşmeleri.
7571 sayılı Kanun, md.278 değişikliği için ayrı bir geçiş hükmü öngörmemiştir; değişiklik 25.12.2025’te yayımıyla yürürlüğe girmiştir (7571 s. K. md.2, md.39; RG 25.12.2025/33118). İİK’nın resmî yürürlük tablosunda md.278’e ilişkin üç Anayasa Mahkemesi iptal kararı da yer alır (E.2021/52 K.2021/97; E.2021/9 K.2022/4; E.2023/200 K.2024/103); madde bunların ardından 7571 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir.
Zarar verme kastı nasıl ispatlanır?
md.280/1’e göre, malvarlığı borçlarına yetmeyen borçlunun zarar verme kastıyla yaptığı işlem iptal edilir. Bunun için borçlunun malî durumu ve kastı işlemin diğer tarafınca bilinmeli veya bunu gösteren açık emareler bulunmalıdır.
Bazı hâllerde bilgi karine olarak kabul edilir:
- Karşı taraf borçlunun eşi, usul veya füruu, üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısmı, evlat edineni veya evlatlığıysa durumu bildiği farz edilir (md.280/3).
- Ticari işletmeyi veya ticari emtianın tamamını ya da önemli bir kısmını devralan kişi zarar verme kastını bilmiş sayılır. Bu karine, alacaklıya en az üç ay önce yazılı bildirim veya kanundaki ilan yapıldığı ispatlanarak çürütülür (md.280/4).
Dava kime karşı açılır ve nasıl görülür?
Dava borçluya, borçluyla işlem yapan veya ödeme alan kişilere ve bunların mirasçılarına karşı açılır. Kötüniyetli sonraki üçüncü kişilere de açılabilir; iyiniyetli üçüncü kişilerin hakları korunur (İİK md.282).
Mahkeme davayı basit yargılama usulüyle görür. Alacaklının talebiyle iptale konu mallar hakkında ihtiyati haciz kararı verilebilir (md.281/2). İhtiyati haczin genel işleyişi ihtiyati haciz yazısındadır. Davalılardan biri alacağı öderse dava reddedilir (md.281/3).
Dava kazanılırsa ne olur?
Alacaklı mal üzerinde cebrî icra yoluyla hakkını alır. Taşınmazsa üçüncü kişi adına kaydın düzeltilmesine gerek olmadan haciz ve satış istenir (md.283/1). Mal elden çıkarılmışsa üçüncü kişi, alacaktan fazla olmamak üzere değer kadar nakden tazmine mahkûm edilir (md.283/2). İyiniyetli bağış alan yalnız dava tarihinde elinde kalanı geri verir (md.283/son).
Üçüncü kişinin malın kendisine ait olduğunu ileri sürdüğü durumlar ayrı bir yoldur: istihkak davası.
Örnek (kurgu)
H, K’ye borçludur. Takip sırasında H, tek taşınmazını kardeşi L’ye devreder. K’nin takibinde haciz tutanağı aciz belgesi niteliğinde düzenlenir. Devir bu tutanaktan önceki bir yıl içindeyse ve L gerçek değere uygun bedel ödediğini ispat edemezse işlem bağışlama sayılır (md.278/1, 2-a). K kazanırsa tapu L adına kalırken taşınmazın haciz ve satışını isteyebilir (md.283/1).
Sıkça sorulan sorular
Aciz belgesi olmadan dava açılabilir mi?
Kural olarak geçici veya kesin aciz belgesi gerekir (İİK md.277). Haczi kabil mal bulunmazsa haciz tutanağı kesin aciz belgesi hükmündedir; mallar borca yetmezse tutanak geçici aciz belgesi yerine geçer (md.105).
Dava ne zamana kadar açılmalı?
Tasarruftan itibaren beş yıl içinde; bu süre hak düşürücüdür (md.284).
Borçlunun eşine yaptığı satış neden şüphelidir?
Gerçek değerine uygun ivaz ispatlanmadıkça bağışlama sayılır (md.278/2-a).
Dava sırasında mal yeniden satılırsa ne olur?
Kötüniyetli sonraki alıcıya da dava açılabilir (md.282). Değer üzerinden nakdî tazmin istenebilir (md.283/2).
Davayı açan alacaklı tapuyu kendi adına alır mı?
Hayır. Kaydı düzeltmeden malın haciz ve satışını ister (md.283/1).
Davalı borcu öderse ne olur?
Dava reddedilir; masraf hâkimin takdiriyle paylaştırılır (md.281/3).
Kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md.105, 277, 278, 279, 280, 281, 282, 283, 284
mevzuat.gov.tr - 7571 sayılı Kanun (Kabul 24.12.2025; RG 25.12.2025, sayı 33118)
resmigazete.gov.tr - Yargıtay 17. HD, E. 2020/3184, K. 2020/6431, T. 03.11.2020
mevzuat.adalet.gov.tr