İhtiyati haciz, rehinle güvence altına alınmamış ve vadesi gelmiş bir para alacağı için borçlunun mallarına geçici olarak konulan hacizdir (İİK md.257). Kararı İİK md.50’ye göre yetkili mahkeme verir. Alacaklı kural olarak teminat gösterir. Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen karara yedi gün içinde itiraz edebilir.
- Vadesi gelmemiş alacak için yalnızca iki hâlde istenebilir (md.257/2).
- Karar verildikten sonra on gün içinde infaz istenmezse karar kendiliğinden kalkar (md.261).
- Dava veya takip öncesi alınmışsa uygulamadan itibaren yedi gün içinde takip veya dava gerekir (md.264).
- İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yolu açıktır; bölge adliye kararı kesindir (md.265).
İhtiyati haciz nedir?
İhtiyati haciz, alacaklının ileride yapacağı icra takibinin sonuçsuz kalmasını önlemeye yönelik geçici bir korumadır. Alacaklı, borçlunun elindeki veya üçüncü kişideki taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir (İİK md.257/1).
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ihtiyati tedbir ile ihtiyati haczin hukukumuzda geçici hukuki korumalar olarak düzenlendiğini; ihtiyati tedbirin HMK md.389 vd., ihtiyati haczin İİK md.257 vd. hükümlerinde yer aldığını belirtir (E.2015/3372 K.2018/766).
| Kurum | Konusu | Dayanak |
|---|---|---|
| İhtiyati haciz | Para alacağı | İİK md.257 vd. |
| İhtiyati tedbir | Uyuşmazlık konusu hak | HMK md.389 vd. |
İhtiyati haczin şartları nelerdir?
Kural, alacağın para alacağı olması, rehinle temin edilmemiş olması ve vadesinin gelmiş olmasıdır (md.257/1).
Vadesi gelmemiş borç için ihtiyati haciz yalnızca şu hâllerde istenebilir (md.257/2):
| Hâl | Kanundaki ifade |
|---|---|
| 1 | Borçlunun belirli bir yerleşim yeri yoksa |
| 2 | Borçlu taahhütlerinden kurtulmak amacıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanır, kaçar ya da bu amaçla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunursa |
Bu şekilde ihtiyati haciz konulursa borç yalnızca borçlu hakkında muaccel olur (md.257/3).
İhtiyati haciz kararını hangi mahkeme verir?
Karar, İİK md.50’ye göre yetkili mahkeme tarafından verilir (md.258/1). Alacaklı, alacağı ve gerekiyorsa haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat verecek delilleri göstermek zorundadır. Mahkeme iki tarafı dinleyip dinlememekte serbesttir (md.258/2).
Talep reddedilirse ret kararı gerekçeli verilir ve istinaf yoluna başvurulabilir. Yüzüne karşı aleyhine karar verilen taraf da istinafa başvurabilir. Bölge adliye mahkemesi bu başvuruları öncelikle inceler; verdiği karar kesindir (md.258/3).
Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin E.2016/13959 K.2016/14157 sayılı kararında aşamalar şöyledir:
| Aşama | Karar |
|---|---|
| İlk derece (ticaret mahkemesi) | Cari hesap alacağı için %25 teminatla ihtiyati haciz kabul edildi; borçlunun yetki ve şart itirazı, TBK md.89/1 ve yaklaşık ispat gerekçesiyle reddedildi |
| Yargıtay 19. HD | İtirazın reddi onandı; oybirliği |
Teminat oranı bu dosyada ilk derece mahkemesinin takdiridir; İİK md.259 sabit bir oran öngörmez.
İhtiyati hacizde teminat gerekir mi?
İhtiyati haciz isteyen alacaklı, haksız çıkarsa borçlunun ve üçüncü kişinin uğrayacağı bütün zararlardan sorumludur ve teminat göstermek zorundadır (md.259/1). İstisnalar şunlardır:
| Alacağın dayanağı | Teminat |
|---|---|
| İlam | Aranmaz (md.259/2) |
| İlam niteliğinde belge | Mahkeme gerekip gerekmediğini takdir eder (md.259/3) |
| Diğer | Gösterilir (md.259/1) |
Haksız ihtiyati hacizden doğan tazminat davası, ihtiyati haczi koyan mahkemede de görülebilir (md.259/4).
İhtiyati haciz kararında hangi bilgiler yer alır?
İİK md.260’a göre kararda alacaklı, varsa temsilcisi ve borçlunun kimlik ve yerleşim bilgileri; haczin hangi belgelere dayandığı ve hangi miktar için konulduğu; haciz sebebi; haczedilecek şeyler; alacaklının zararı tazminle yükümlü olduğu ve gösterilen teminat yazılır.
İhtiyati haciz kararı nasıl uygulanır, süreler nelerdir?
| Süre | Başlangıç | İşlem veya sonuç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 10 gün | Kararın verildiği tarih | Karar kendiliğinden kalkar | md.261/1 |
| 3 gün | Haciz | İcra dairesi tutanak suretini hazır bulunmayanlara tebliğ eder | md.262/2 |
| 7 gün | Haczin uygulanması veya tutanağın tebliği | Takip talebi veya dava; kaçırılırsa haciz hükümsüz kalır | md.264/1, 264/4 |
| 7 gün | Ödeme emrine itirazın alacaklıya tebliği | İtirazın kaldırılması veya dava için | md.264/2 |
| 1 ay | Dava sırasında alınan hacizde esas hükmün tebliği | Takip talebi için | md.264/3 |
İnfaz, karar veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesinden istenir. Haciz, İİK md.79-99 hükümlerine göre yapılır. İnfaza ilişkin şikâyetler, infazı yapan icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılır (md.261).
Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse veya itiraz kesin olarak kaldırılır ya da mahkemece iptal edilirse ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür (md.264/5).
Örnek (kurgu): A şirketi, vadesi gelmiş fatura alacağı için 4 Mart’ta ihtiyati haciz kararı alır. 14 Mart’a kadar icra dairesinden infaz istemezse karar kendiliğinden kalkar. Haciz 10 Mart’ta borçlunun yanında uygulanmışsa, takip henüz başlamadığı için A şirketi 17 Mart’a kadar takip talebinde bulunmalı veya dava açmalıdır.
Kesin hacizden sonra taşınmaz satışına ve satışın bozulmasına ilişkin kurallar ihalenin feshi yazısındadır.
Maaşa ihtiyati haciz konulabilir mi?
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2017/8019 K.2017/15050 kararında, ihtiyati haciz kararına dayanılarak ve karara uygun biçimde borçlunun maaşı üzerine haciz konulabileceğini kabul etmiştir. İcra mahkemesi, ödeme emri tebliğ edilmediği ve takip kesinleşmediği gerekçesiyle haczi kaldırmıştı. Daire bu kararı oybirliğiyle bozmuştur. Maaşın ne kadarının kesilebileceği için maaş haczi oranı yazısına bakılabilir.
İhtiyati hacze nasıl itiraz edilir?
Borçlu, kendisi dinlenmeden verilen ihtiyati haczin dayandığı sebeplere, mahkemenin yetkisine ve teminata itiraz edebilir (md.265/1). Süre yedi gündür:
| Kim | Ne zamandan itibaren | Neye itiraz edebilir |
|---|---|---|
| Borçlu, haciz yanında yapıldıysa | Haczin uygulanması | Sebep, yetki, teminat |
| Borçlu, haciz yokluğunda yapıldıysa | Haciz tutanağının tebliği | Sebep, yetki, teminat |
| Menfaati zedelenen üçüncü kişi | Haczi öğrenme | Sebep, teminat |
İtiraz eden, dayandığı bütün belgeleri dilekçeye eklemek zorundadır. Mahkeme yalnızca gösterilen sebeplerle sınırlı inceleme yapar, tarafları davet eder ve gelenleri dinler. İki taraf da gelmezse dosya üzerinden karar verir. İtiraz üzerine verilen karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir; bu başvuru ihtiyati haciz kararının icrasını durdurmaz (md.265).
Uygulamada dikkat: Borçlu tarafında yedi günlük itiraz süresinin başlangıcı, haczin borçlunun yanında yapılıp yapılmadığına göre değişir. Alacaklı tarafında on günlük infaz ve yedi günlük takip süreleri ayrı ayrı takvime işlenmelidir (md.261, 264).
İhtiyati haciz teminatla kaldırılabilir mi?
Evet. Borçlu para, mahkemece kabul edilecek rehin, hisse senedi veya tahvil depo ederek ya da taşınmaz rehni veya güvenilir bir banka kefaleti göstererek ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden isteyebilir. Takibe başlandıktan sonra bu yetki icra mahkemesine geçer (md.266). Haczedilen mallar, teminat gösterilmesi şartıyla borçluya bırakılabilir; istenecek teminat borç ve masraf tutarını geçemez (md.263).
Sıkça sorulan sorular
İhtiyati haciz için hangi şartlar gerekir?
Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para alacağı gerekir (İİK md.257/1). Vadesi gelmemiş alacakta yalnızca md.257/2’deki iki hâlde istenebilir.
İhtiyati hacze itiraz süresi ne kadar?
Yedi gündür. Haciz borçlunun yanında yapıldıysa haczin uygulanmasından, değilse haciz tutanağının tebliğinden başlar (md.265/1).
İhtiyati haciz kararı ne zaman kendiliğinden kalkar?
Alacaklı, karar tarihinden itibaren on gün içinde icra dairesinden infazını istemezse karar kendiliğinden kalkar (md.261/1).
İhtiyati hacizde teminat zorunlu mu?
Kural olarak evet (md.259/1). Alacak ilama dayanıyorsa teminat aranmaz; ilam niteliğinde belgeye dayanıyorsa mahkeme takdir eder.
İhtiyati haciz ne zaman kesin hacze dönüşür?
Borçlu ödeme emrine süresinde itiraz etmezse veya itiraz kesin olarak kaldırılır ya da mahkemece iptal edilirse kendiliğinden dönüşür (md.264/5).
Kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md.257-266
mevzuat.gov.tr - 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu md.389
mevzuat.gov.tr - Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2015/3372 K.2018/766 T.11.04.2018
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 19. Hukuk Dairesi E.2016/13959 K.2016/14157 T.01.11.2016
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 12. Hukuk Dairesi E.2017/8019 K.2017/15050 T.04.12.2017
mevzuat.adalet.gov.tr