Kısaca
İstihkak davası, haczedilen malın borçluya değil üçüncü kişiye ait olduğu iddiasının icra mahkemesinde çözüldüğü davadır. Mal borçlunun elindeyse davayı üçüncü kişi, üçüncü kişinin elindeyse alacaklı açar. Her iki durumda dava süresi yedi gündür ve basit yargılama usulü uygulanır (İİK md.96, 97, 99).
- İstihkak iddiasına itiraz için alacaklı ve borçluya 3 günlük mühlet verilir (İİK md.96/2).
- Haczi öğrenen üçüncü kişi 7 gün içinde istihkak iddiasında bulunmalıdır (İİK md.96/3).
- Taşınırı elinde bulunduran kişi onun maliki sayılır (İİK md.97/a).
- Talik kararından sonra reddedilen davada en az %20, kötü niyetli itirazda en az %15 tazminat öngörülür (İİK md.97).
İçindekiler8 başlık
İstihkak iddiası nedir, nasıl ileri sürülür?
Borçlu elindeki bir malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterirse ya da üçüncü bir kişi mal üzerinde mülkiyet veya rehin hakkı iddia ederse, icra dairesi bunu haciz tutanağına geçirir ve iki tarafa bildirir (İİK md.96/1).
Süreler kısadır:
- Alacaklı ve borçluya, istihkak iddiasına itiraz edip etmediklerini bildirmeleri için 3 günlük mühlet verilir. Susarlarsa iddiayı kabul etmiş sayılırlar (İİK md.96/2).
- Haczi öğrenen borçlu veya üçüncü kişi, öğrenme tarihinden itibaren 7 gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu hakkı kaybeder (İİK md.96/3).
- İddia sahibiyle birlikte oturanlar ve iş ortakları, iddianın yapıldığı tarihte haczi öğrenmiş sayılır (İİK md.96/3).
Haczin kendisine ilişkin genel kurallar için ihtiyati haciz ve maaş haczi oranı yazılarına bakılabilir.
Malın kimin elinde olduğu neden önemlidir?
Davayı kimin açacağı ve ispat yükünün kimde olduğu, haciz anında malın kimin elinde bulunduğuna göre değişir.
| Durum | Davayı kim açar? | Süre | Mülkiyet karinesi | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Mal borçlunun elinde (veya borçluyla birlikte) | Üçüncü kişi | İcra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün | Borçlu lehine | İİK md.97, 97/a |
| Mal üçüncü kişinin elinde | Alacaklı | İcra müdürünün verdiği 7 günlük süre | Üçüncü kişi lehine | İİK md.99 |
| Haciz üçüncü kişinin yokluğunda yapıldı ve onun lehine iddia var | Alacaklı | 7 gün | Üçüncü kişi lehine | İİK md.99 |
Bir taşınır malı elinde bulunduran kişi onun maliki sayılır. Borçlu ile üçüncü kişinin malı birlikte bulundurması hâlinde de mal borçlunun elinde kabul edilir (İİK md.97/a-1). Birlikte oturulan yerlerde kadın, erkek veya çocuğa ait olduğu açıkça anlaşılan eşya ile meslek gereği kullanılan eşya o kişiye ait sayılır (İİK md.97/a-1).
İİK md.99’a göre alacaklı 7 gün içinde dava açmazsa üçüncü kişinin iddiası kabul edilmiş sayılır. Süresinde açılan dava sonuçlanıncaya kadar haczedilen mal satılamaz.
Yargıtay malın kimin elinde olduğunu nasıl değerlendiriyor?
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, iki ayrı kararda aynı ölçütü uygulamıştır (Yargıtay 12. HD, E. 2025/1961, K. 2025/3482, T. 30.04.2025 — karar metni; Yargıtay 12. HD, E. 2024/3909, K. 2024/8323, T. 09.10.2024 — karar metni):
- Şikâyette dar inceleme: İcra mahkemesi, şikâyet üzerine haciz mahallindeki ilk duruma göre malın kimin elinde olduğunu tespit etmekle yetinmelidir.
- Davada geniş inceleme: İstihkak davasında mülkiyet karinesi ve ispat yükü; haciz yerinin takip dosyasındaki adreslerle bağlantısı, haciz sırasında orada bulunan kişiler, ticaret sicili ve vergi dairesi kayıtları ile ortaklık yapısı gibi verilerin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.
- Sonuç: Haciz borçluya ödeme emri tebliğ edilen adreste yapılmamışsa ve haciz mahallinde borçlu şirket yetkilisi veya ortağı yoksa, mal üçüncü kişinin elinde kabul edilerek İİK md.99 uygulanır (K. 2025/3482).
Her iki karar da oy birliğiyle verilmiş ve ilgili bölge adliye mahkemesi kararlarını bozmuştur. 2024 tarihli karardaki haciz bir antrepoda yapılmış, üçüncü kişi hapis hakkı ileri sürmüştür.
Uygulamada dikkat: Haciz tutanağında haciz adresinin ödeme emri adresiyle aynı olup olmadığı, hazır bulunan kişilerin sıfatı ve mallar üzerindeki etiketler mutlaka kontrol edilmelidir. Yargıtay, İİK md.96-97 veya md.99 ayrımını bu ilk durum tespitine göre yapmaktadır. [Yargıtay 12. HD, K. 2025/3482]
İstihkak davasında ispat yükü kimdedir?
Karine kimin lehineyse, aksini ispat yükü karşı taraftadır. Mal borçlunun elindeyse üçüncü kişi, malı nasıl edindiğini ve malın borçlunun elinde bulunmasını gerektiren hukuki ve fiili sebepleri göstermek ve ispatlamak zorundadır (İİK md.97/a-2).
Borçlu ile üçüncü kişinin anlaşması alacaklıyı bağlamaz; üçüncü kişi iddiasını ispatlamak zorundadır (İİK md.97). Borçlunun, malın üçüncü kişiye ait olduğunu kabul etmesi ise kendi aleyhine delil olur ve borçlu ileride bu ikrara aykırı iddiada bulunamaz.
İspatta sık kullanılan belgeler şunlardır:
- Fatura, satış sözleşmesi ve ödeme dekontları,
- Kira sözleşmesi ve işyeri adresine ait vergi ve sicil kayıtları,
- Ruhsat veya tescil kayıtları,
- Haciz tutanağı ve haciz mahallindeki tespitler.
İstihkak davasında takip durur mu, tazminat var mı?
İtiraz üzerine dosya icra mahkemesine gönderilir. Mahkeme takibin devamına veya talikine (ertelenmesine) karar verir; devam kararı kesindir (İİK md.97/1, 97/5). Dava sırf satışı geciktirmek için kullanılıyorsa talik talebi reddedilir (İİK md.97/2). Talik kararı verilirse davacıdan alacaklının muhtemel zararına karşı teminat alınır (İİK md.97/3).
Tazminat kuralları iki yönlüdür (İİK md.97):
- Talik kararından sonra dava reddedilirse, alacağın gecikme miktarının yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacıdan tazminat alınır.
- Dava kabul edilir ve itiraz eden alacaklı veya borçlunun kötü niyeti ortaya çıkarsa, haczedilen malın değerinin yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere itiraz edenden tazminat alınır.
Kendisine istihkak iddiasında bulunma imkânı verilmemiş üçüncü kişi, haczi öğrendiği tarihten itibaren 7 gün içinde dava açabilir (İİK md.97). Mal satılmış ama bedeli alacaklıya ödenmemişse dava bedel hakkında da açılabilir. Satış süreci için ihalenin feshi yazısına bakılabilir.
Örnek (kurgu): E’nin borcu için E’nin evinde bir buzdolabı haczedilir. E’nin annesi F, buzdolabının kendisine ait olduğunu iddia eder. Alacaklı 3 gün içinde itiraz eder. İcra mahkemesi takibin devamına karar verir. F, kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde istihkak davası açar ve faturayla malı nasıl edindiğini ispatlamaya çalışır (İİK md.97, 97/a).
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- İddiayı geç bildirmek: Haczi öğrendikten sonra 7 gün geçerse aynı takipte iddia ileri sürülemez (İİK md.96/3).
- İtiraz mühletini kaçırmak: Alacaklı 3 gün içinde susarsa iddiayı kabul etmiş sayılır (İİK md.96/2).
- Yanlış davayı açmak: Malın kimin elinde olduğu belirlenmeden dava açılırsa ispat yükü yanlış değerlendirilir (Yargıtay 12. HD, K. 2025/3482).
- Borçlunun ikrarına güvenmek: Borçlu ile üçüncü kişinin birleşmesi alacaklıyı bağlamaz (İİK md.97).
Sıkça sorulan sorular
İstihkak davası kaç gün içinde açılır?
Üçüncü kişi, icra mahkemesi kararının tefhim veya tebliğinden itibaren 7 gün içinde dava açar (İİK md.97). Mal üçüncü kişinin elindeyse alacaklıya dava için 7 gün süre verilir (İİK md.99).
İstihkak davası hangi mahkemede görülür?
İcra mahkemesinde görülür ve basit yargılama usulü uygulanır (İİK md.97).
İstihkak davası açılınca mal satılır mı?
Alacaklının İİK md.99’a göre süresinde açtığı dava sonuçlanıncaya kadar mal satılamaz. Üçüncü kişinin davasında ise mahkeme takibin talikine karar verirse satış durur (İİK md.97, 99).
Evdeki eşya kime ait sayılır?
Taşınırı elinde bulunduran malik sayılır; borçluyla birlikte bulundurulan mal borçlunun elinde kabul edilir (İİK md.97/a). Kişiye veya mesleğe özgü olduğu açıkça anlaşılan eşya ise o kişiye ait sayılır.
İstihkak davasını kaybedersem tazminat öder miyim?
Talik kararı alınmış ve dava reddedilmişse, alacağın gecikme miktarının en az yüzde yirmisi oranında tazminat öngörülür (İİK md.97).
Kaynaklar
- 2004 s. İcra ve İflas Kanunu md.96, 97, 97/a, 99
mevzuat.gov.tr - Yargıtay 12. HD, E. 2025/1961, K. 2025/3482, T. 30.04.2025
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 12. HD, E. 2024/3909, K. 2024/8323, T. 09.10.2024
mevzuat.adalet.gov.tr