Adli para cezası, gün sayısı ile bir gün karşılığı miktarın çarpımıyla bulunan paranın Devlet Hazinesine ödenmesidir (TCK md.52/1). Savcılık ödeme emri tebliğ eder. Süresinde ödenmeyen kısım hapse çevrilir; hükümlü önce iki saat çalışması bir gün sayılarak kamuya yararlı işte çalıştırılır (5275 s. K. md.106/3).
- Hükümde taksit yoksa, bir ay içinde üçte birini ödeyen hükümlü kalanını iki taksitte ödeyebilir (md.106/6).
- Çocuklar hakkındaki adli para cezası hapse çevrilemez (md.106/4).
Adli para cezası nasıl hesaplanır?
Mahkeme önce tam gün sayısını belirler. Gün sayısı beş günden az olamaz; kanunda aksine hüküm yoksa yedi yüz otuz günü aşamaz (TCK md.52/1). Ardından bir gün karşılığı miktarı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâllerine göre en az yüz, en fazla beş yüz Türk Lirası arasında takdir eder (md.52/2).
Kararda gün sayısı ile bir gün karşılığı miktar ayrı ayrı gösterilir (md.52/3). Bu ayrım, ödeme yapılmazsa hapse çevirme hesabında kullanılır.
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Gün sayısı | En az 5, kural olarak en fazla 730 tam gün | TCK md.52/1 |
| Bir gün karşılığı | En az 100, en fazla 500 Türk Lirası | TCK md.52/2 |
| Kararda gösterim | Gün sayısı ve günlük miktar ayrı ayrı | TCK md.52/3 |
| Ödeme yeri | Devlet Hazinesi | TCK md.52/1; 5275 s. K. md.106/1 |
Örnek (kurgu): Mahkeme A hakkında 100 gün adli para cezasına hükmeder ve bir gün karşılığını 200 Türk Lirası olarak belirler. Ödenecek tutar 100 × 200 = 20.000 Türk Lirasıdır.
Adli para cezası idari para cezasından nasıl ayrılır?
Adli para cezası bir suç nedeniyle ceza mahkemesince verilen bir yaptırımdır ve infazı 5275 sayılı Kanun md.106’ya göre yapılır. İdari para cezası ise kabahat nedeniyle idarenin verdiği bir yaptırımdır; ona karşı başvuru yolu farklıdır.
Soruşturma aşamasında savcılığın teklif ettiği önödeme miktarı da mahkûmiyetle verilen adli para cezası değildir.
Hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir mi?
Evet. Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası kısa süreli hapis cezasıdır (TCK md.49/2). Mahkeme kısa süreli hapis cezasını, kişinin durumuna ve suçun özelliklerine göre adli para cezasına çevirebilir (md.50/1-a).
Suç tanımında hapis ile adli para cezası seçenek olarak öngörülmüş ve mahkeme hapis cezasına hükmetmişse, bu hapis artık adli para cezasına çevrilmez (md.50/2). Çevirme yapılırsa asıl mahkûmiyet, çevrilen adli para cezasıdır (md.50/5). Kısa süreli hapsin çevrilmesinden ayrı olarak, koşulları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması da gündeme gelebilir (CMK md.231).
Ödeme emri ve ödeme süreci nasıl işler?
Adli para cezasını içeren ilam Cumhuriyet Başsavcılığına verilir. Cumhuriyet savcısı otuz gün içinde hükümlüye bir ödeme emri tebliğ eder (5275 s. K. md.106/2). Tebligat hükümde gösterilen adrese yapılır; adres değişikliğini bildirmeyen hükümlü için bu adrese yapılan tebligat geçerlidir (md.106/2 yollamasıyla md.20/3).
Uygulamada dikkat: Adres değişikliği mahkemeye veya Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmelidir. Bildirilmezse eski adrese yapılan tebligatla süre işlemeye başlar (md.20/3).
Adli para cezası taksitle ödenebilir mi?
İki ayrı yol vardır:
| Yol | Kim karar verir | Kural | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Mehil veya taksit (hükümde) | Mahkeme | Kesinleşmeden itibaren en fazla bir yıl mehil; taksit süresi en fazla iki yıl, taksit sayısı en az dört | TCK md.52/4 |
| İnfaz aşamasında taksit | Hükümlünün isteğiyle | Hükümde taksit yoksa, bir ay içinde üçte birini ödeyene kalanı birer ay arayla iki eşit taksit | 5275 s. K. md.106/6 |
Mahkeme taksite karar verirse, bir taksitin zamanında ödenmemesi hâlinde kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen cezanın hapse çevrileceği kararda belirtilir (TCK md.52/4). İnfaz aşamasındaki taksitte ilk taksit süresinde ödenmezse ikinci taksite verilen izin hükümsüz kalır (md.106/6).
Hükmün kesinleşmesine kadarki aşamalar ceza yargılaması yazısında anlatılmıştır.
Adli para cezası ödenmezse ne olur?
Ödeme emrine rağmen süresinde ödenmeyen kısma karşılık gelen gün sayısı, Cumhuriyet savcısının kararıyla hapis cezasına çevrilir. Hükümlü, iki saat çalışması bir gün sayılarak kamuya yararlı bir işte çalıştırılır (md.106/3).
Günlük çalışma süresi en az iki, en fazla sekiz saattir ve denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenir. Hükümlü programa ve görevlilerin uyarılarına uymazsa çalıştığı günler mahsup edilir; kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir (md.106/3).
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödeme emrine rağmen ödememe | Ödenmeyen kısım gün olarak hapse çevrilir; kamuya yararlı işte çalıştırma | md.106/3 |
| Programa uymama | Çalışılan günler düşülür, kalan kısım açık ceza infaz kurumunda | md.106/3 |
| Kalan günlerin parasını ödeme | Hapisten çıkma veya çalışmanın sona ermesi | md.106/8 |
| Hapis süresinin üst sınırı | Tek hükümde üç yıl, birden fazla hükümde beş yıl | md.106/7 |
| Karşılanmayan bakiye | 6183 sayılı Kanuna göre tahsil | md.106/11 |
Çevirme hükmü ilamda yazılı olmasa bile savcılıkça uygulanır (md.106/5). Adli para cezasından çevrilen hapsin infazı, md.16 saklı kalmak üzere ertelenemez ve koşullu salıverilme hükümleri uygulanmaz (md.106/9).
Hapse çevirmede hangi günlük miktar esas alınır?
Yargıtay 1. Ceza Dairesi E.2020/4266 K.2021/8673 T.21.05.2021 kararı bu soruyu ele almıştır. Karşılıksız çek suçundan verilen adli para cezası, kararda bir gün karşılığı 20 Türk Lirası üzerinden hesaplanmıştı.
Daire, gün karşılığı miktarı ilamda belirtilen cezalarda ödenmeyen kısmın, mahkemenin takdir ettiği günlük miktar üzerinden hapse çevrilmesi gerektiğini belirtmiştir. Tek hükümde çevrilen hapis üç yılı (1.095 gün) geçemeyeceğinden kalan kısmın md.106/11’e göre 6183 sayılı Kanunla tahsil edileceğini de açıklamıştır.
Sonuçta Adalet Bakanlığının, çevirmenin hükümdeki 5 gün üzerinden yapılması gerektiğine dayanan kanun yararına bozma istemi oybirliğiyle reddedilmiştir. İncelenen kararlar Antalya 5. İcra Ceza Mahkemesinin ek kararı ve itirazı reddeden Antalya 6. İcra Ceza Mahkemesinin kararıdır. Kararda, Çek Kanunu md.5/1 uyarınca bu suçta kamuya yararlı işte çalıştırma yapılmadan doğrudan hapse çevirme yapıldığı da belirtilmiştir; bu kural çek suçuna özgüdür.
Çocuklar ve ödeme yapılınca sonuç nedir?
Çocuklar hakkında hükmedilen adli para cezası ödenmezse hapse çevrilemez; ilam 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilmek üzere mal memuruna verilir (md.106/4 ve 11).
Hapse çevrilmiş olsa bile hak yoksunlukları bakımından esas alınan ceza adli para cezasıdır (md.106/9). İnfazın tamamlanması adli sicil kaydının arşive alınma süresini etkiler; ayrıntı için adli sicil kaydının silinmesi yazısına bakılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Adli para cezası ödenmezse hapse girilir mi?
Ödenmeyen kısım hapse çevrilir; ancak önce kamuya yararlı işte çalıştırma kararı verilir. Programa uyulmazsa kalan kısım açık ceza infaz kurumunda çektirilir (5275 s. K. md.106/3).
Adli para cezası kaç taksitle ödenir?
Mahkeme en az dört taksite karar verebilir (TCK md.52/4). Hükümde taksit yoksa üçte birini bir ayda ödeyen hükümlü kalanını iki taksitte öder (md.106/6).
Kamuya yararlı işte bir gün kaç saat sayılır?
İki saat çalışma bir gün sayılır; günlük çalışma iki ile sekiz saat arasındadır (md.106/3).
Adli para cezasından çevrilen hapis en fazla ne kadar olur?
Tek hükümde üç yılı, birden fazla hükümde beş yılı geçemez (md.106/7).
Çocuğa verilen adli para cezası hapse çevrilir mi?
Hayır; 6183 sayılı Kanuna göre tahsil edilir (md.106/4, 11).
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu md.49, 50, 52
mevzuat.gov.tr - 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun md.20, 105/A, 106
mevzuat.gov.tr - Yargıtay 1. Ceza Dairesi E.2020/4266 K.2021/8673 T.21.05.2021
mevzuat.adalet.gov.tr