Kısaca
İcranın geri bırakılması (tehir-i icra), ilâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçluya, teminat veya depo şartlarıyla icranın geri bırakılması için süre verilmesini düzenleyen kurumdur (İİK md.36). Nafaka hükümlerinde bu süre verilemez (md.36). İİK md.33 ve md.33/a ise itfa, imhal veya zamanaşımı iddialarına dayalı ayrı geri bırakma yollarıdır.
- Temel yol: ilâma karşı istinaf veya temyiz + teminat/depo veya mahcuz mal (İİK md.36).
- Nafaka hükümlerinde md.36 süresi verilemez (md.36).
- Devlet veya adlî yardımdan yararlanan borçluda teminat zorunluluğu yoktur (md.36).
- İtfa/imhal/zamanaşımı iddiaları md.33 ve md.33/a kapsamındadır; md.36’dan ayrıdır.
İçindekiler9 başlık
İcranın geri bırakılması (tehir-i icra) ne demektir?
İİK md.36, ilâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçluya, hükmolunan para veya eşyanın resmî mercie depo edildiğinin ispatı ya da kabul edilebilir teminat gösterilmesi veya hükmolunan tutarı karşılayacak malın mahcuz olması hâlinde, icranın geri bırakılması için icra mahkemesinden karar alınmak üzere icra müdürünün uygun bir süre vermesini öngörür (İİK md.36/1). Madde başlığı 5311 sayılı Kanun md.5 ile “İcranın geri bırakılması için verilecek süre” biçimine getirilmiştir; eski başlıkta “mühlet” ifadesi yer alıyordu (İİK md.36 dipnotu; 5311 sayılı Kanun).
Bu kurum, ceza yargılamasındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ile karıştırılmamalıdır. HAGB, CMK md.231’de düzenlenen ceza muhakemesi kurumudur; İİK md.36 ise ilâmlı icrada takip sürecine ilişkindir.
İİK md.36 şartları nelerdir?
Md.36/1 şu unsurları bir arada arar:
- Borçlunun ilâma karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurmuş olması,
- Hükmolunan para veya eşyanın resmî mercie depo edildiğinin ispatı veya hükmolunan para veya eşya kıymetinde icra mahkemesince kabul edilecek teminat (taşınır rehni, esham, tahvilât, taşınmaz rehni veya muteber banka kefaleti) veya hükmolunan para ve eşyayı karşılayacak malın mahcuz olması,
- Takibin yapıldığı yer icra mahkemesinden icranın geri bırakılması kararının alınması için icra müdürünün uygun süre vermesi.
Süre ancak zorunluluk hâlinde uzatılabilir (md.36/1). Borçlu Devlet veya adlî yardımdan yararlanan bir kimse ise teminat gösterme zorunluluğu yoktur (md.36/2).
| Unsur | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Kanun yolu | İlâma karşı istinaf veya temyiz | İİK md.36/1 |
| Güvence | Depo, rehni/kefalet veya mahcuz mal | md.36/1 |
| Süre | İcra müdürünün verdiği uygun süre; zorunlulukta uzatma | md.36/1 |
| İstisna | Nafaka hükümlerinde süre yok | md.36 |
| Teminat muafiyeti | Devlet / adlî yardım | md.36/2 |
Teminat ve depo nasıl işler?
Borçlu, hükmolunan para veya eşyayı resmî mercie depo ettiğini ispat edebilir; ya da icra mahkemesince kabul edilecek teminat türlerinden birini gösterebilir (İİK md.36/1). Mahcuz malın hükmolunan tutarı karşılaması da aynı fıkrada alternatif olarak sayılmıştır (md.36/1).
Bölge adliye mahkemesince başvurunun haklı görülmesi hâlinde teminatın geri verilip verilmeyeceğine karar verilir (md.36). Yargıtayca hükmün bozulması hâlinde, borçlunun başvurusu üzerine bozmanın mahiyetine göre teminatın iadesine bozma sonrası esası inceleyecek mahkemece kesin olarak karar verilir (md.36).
Bölge adliye mahkemesince başvurunun kesin olarak esastan reddine karar verilmesi veya Yargıtayca hükmün onanması hâlinde, alacaklının istemi üzerine başkaca işleme gerek kalmaksızın teminata konu para alacaklıya ödenir; mal ve haklar ise türüne göre icra dairesince paraya çevrilir (md.36). İlâm alacaklısının teminat üzerinde rüçhan hakkı vardır (md.36).
Bölge adliye mahkemesinin başvurunun esastan reddine ilişkin kararına karşı temyiz yolunun açık olması hâlinde, temyiz yoluna başvurma süresinin dolmasına kadar icranın geri bırakılması kararının etkisi devam eder (md.36; 7343 sayılı Kanun md.5 ile eklenen cümle).
İcra müdürünün verdiği süre (eski adıyla mühlet) ne işe yarar?
İcra müdürü, şartlar oluşunca borçluya icra mahkemesinden geri bırakma kararı alınmak üzere uygun bir süre verir; süre yalnız zorunluluk hâlinde uzatılabilir (İİK md.36/1). Eski madde başlığındaki “mühlet” ifadesi 5311 sayılı Kanunla “süre” olarak değiştirilmiştir (md.36 dipnotu). Yazıda “mehil” sözcüğü, bu kanunî süreyi karşılayan yaygın kullanım olarak anılır; ayrı bir belge türü İİK md.36 metninde tanımlanmamıştır.
Ücreti ilgililer tarafından verilirse, icra mahkemesince icranın geri bırakılması hakkındaki karar hükmü veren mahkemeye ve icra dairesine en uygun vasıtalarla bildirilir (md.36/3; 7343 sayılı Kanun md.5).
İİK md.33 ve md.33/a ile farkı nedir?
İİK md.33, icra emrinin tebliği üzerine borçlunun yedi gün içinde icra mahkemesine başvurarak borcun zamanaşımına uğradığı, imhal veya itfa edildiği itirazında bulunabilmesini düzenler; itfa veya imhalın belirli belgelerle tevsiki hâlinde icra geri bırakılır (İİK md.33). İcra emrinden sonraki itfa, imhal veya zamanaşımına dayanan istekler her zaman yapılabilir; itfa/imhal için noter veya icra zaptı gibi belgeler aranır (md.33).
İİK md.33/a, ilâmın zamanaşımına uğradığı veya zamanaşımının kesildiği ya da tatile uğradığı iddialarının icra mahkemesince resmî vesikalara dayanılarak incelenmesini ve icranın geri bırakılmasına veya devamına karar verilmesini öngörür (md.33/a). Alacaklı, geri bırakma kararının kesinleşmesinin tebliğinden sonra yedi gün içinde umumi mahkemelerde zamanaşımının olmadığını ispat sadedinde dava açabilir; aksi takdirde zamanaşımı hususu kesin hüküm teşkil eder (md.33/a).
| Kurum | Dayanak | Tipik konu |
|---|---|---|
| Tehir-i icra / süre | İİK md.36 | İstinaf/temyiz + teminat/depo |
| İtfa–imhal–zamanaşımı itirazı | İİK md.33 | İcra emri sonrası belgeye dayalı iddia |
| İlâm zamanaşımı incelemesi | İİK md.33/a | Resmî vesikayla zamanaşımı |
Md.36, kanun yolu ve teminat eksenlidir; md.33/33/a borç veya ilâmın sona ermesi/zamanaşımı eksenlidir.
İstinaf ve temyiz aşamasında etki nasıl sürer?
Md.36, hem istinaf hem temyiz başvurusunu kapsar (5311 sayılı Kanunla yapılan değişiklik; İİK md.36). Başvurunun BAM’da esastan reddi veya Yargıtayda onama sonrası teminatın alacaklıya ödenmesi kuralı md.36’da yazılıdır. BAM ret kararına karşı temyiz açıksa, temyiz süresi dolana kadar geri bırakma kararının etkisi devam eder (md.36).
İlâmlı icra sürecindeki diğer uyuşmazlıklar için ihalenin feshi, istihkak davası, haciz ihbarnamesi ve ihtiyati haciz yazıları ayrı kurumları ele alır. İlamsız takipte itirazın iptali ise itirazın iptali davası konusudur.
Uygulamada dikkat: Nafaka hükümlerinde İİK md.36 süresi verilemez. Teminat muafiyeti yalnız Devlet ve adlî yardımdan yararlanan borçlu içindir (md.36). Kararın mahkeme ve icra dairesine bildirimi, ücretin ilgililerce verilmesi şartına bağlanmıştır (md.36/3).
Örnek (kurgu)
Örnek: A aleyhine para alacağına ilişkin ilâmla takip başlatılmıştır. A, ilâma karşı istinaf yoluna başvurmuş; hükmolunan tutarda banka teminat mektubu göstermiş ve icra müdüründen md.36 süresi almıştır. Bu kurgu yalnızca madde unsurlarının sırasını gösterir; somut dosyada süre, teminatın kabulü ve nafaka istisnası ayrı ayrı kontrol edilir (İİK md.36).
Sıkça sorulan sorular
HAGB ile tehir-i icra aynı şey midir?
Hayır. HAGB, CMK md.231’de düzenlenen ceza muhakemesi kurumudur; mahkûmiyet hükmünün açıklanmasının geri bırakılmasına ilişkindir. Tehir-i icra / icranın geri bırakılması süresi İİK md.36’da ilâmlı icra için düzenlenir.
Hapis cezasının ertelenmesi (TCK md.51) ile aynı mıdır?
Hayır. TCK md.51’deki hapis cezasının ertelenmesi, ceza mahkemesinin mahkûmiyet hükmüyle verdiği ve cezanın infazına ilişkin bir karardır. İİK md.36 ise ilâmlı icrada, hükme karşı istinaf veya temyiz yoluna başvuran borçlunun teminat ya da depo göstererek icranın geri bırakılması için süre almasını düzenler. İki kurum birbirinden bağımsızdır.
Nafaka ilâmında md.36 süresi alınabilir mi?
Hayır. Nafaka hükümlerinde böyle bir süre verilemez (İİK md.36).
Teminat her borçlu için zorunlu mudur?
Borçlu Devlet veya adlî yardımdan yararlanan bir kimse ise teminat gösterme zorunluluğu yoktur (İİK md.36/2). Diğer hâllerde md.36/1’deki depo, teminat veya mahcuz mal alternatifleri aranır.
İİK md.33 ile md.36 birlikte midir?
Hayır. Md.33 itfa, imhal ve zamanaşımı itirazına; md.33/a ilâm zamanaşımına; md.36 ise istinaf/temyiz + teminat/depo yoluna ilişkindir.
BAM esastan reddederse teminat ne olur?
Başvurunun kesin olarak esastan reddi veya hükmün onanması hâlinde alacaklının istemiyle teminata konu para alacaklıya ödenir; mallar paraya çevrilir (İİK md.36). Temyiz açıksa, temyiz süresi dolana kadar geri bırakma etkisi devam eder (md.36).
Kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu md.33, 33/a, 36 — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.3.2004.pdf (erişim 6.11.2026)
- 5271 sayılı CMK md.231 (HAGB ayrımı) — https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5271.pdf (erişim 6.11.2026)
- 5311 sayılı Kanun md.5 (md.36 başlık değişikliği) — İİK md.36 dipnotu
- 7343 sayılı Kanun md.5 (md.36/3 ve ek cümle) — İİK md.36 metni