İtirazın iptali davası, ilamsız takipte borçlunun itirazıyla duran takibi yeniden işletmek için alacaklının açtığı davadır. Alacaklı, itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde mahkemeye başvurur ve alacağının varlığını genel hükümlere göre ispatlar (İİK md.67/1). İtiraz haksız bulunursa borçlu, talep üzerine en az yüzde yirmi icra inkâr tazminatına mahkûm edilir.
- Borçlu ödeme emrine yedi gün içinde itiraz edebilir; süresinde itiraz takibi durdurur (İİK md.62/1, md.66/1).
- Dava süresi, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıldır (İİK md.67/1).
- Haksız itirazda borçlu, hükmolunan tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir (İİK md.67/2).
- Bir yılı kaçıran alacaklının genel hükümlere göre alacak davası açma hakkı saklıdır (İİK md.67/5).
İtirazın iptali davası nedir?
İtirazın iptali davası, borçlunun ilamsız icra takibine yaptığı itirazın hükümsüz kılınmasını sağlayan bir alacak davasıdır. Dava kabul edilirse itiraz ortadan kalkar ve durmuş olan takip kaldığı yerden devam eder.
Davanın ön koşulu, süresinde yapılmış bir itirazdır. Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde itirazını dilekçeyle ya da sözlü olarak icra dairesine bildirir (İİK md.62/1). Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur (İİK md.66/1). Borçlu borcun yalnızca bir kısmına itiraz etmişse takip, kabul edilen kısım için devam eder.
İtirazın iptali ile itirazın kaldırılması arasındaki fark nedir?
İki yol da durmuş takibi yeniden işletmeye yarar, ama mahkeme, süre ve ispat yükü farklıdır. İtirazın kaldırılması, alacak imzası ikrar edilmiş ya da noterce onaylanmış bir borç ikrarı içeren senede veya resmî belgeye dayanıyorsa icra mahkemesinden istenir ve süresi altı aydır (İİK md.68/1). İtirazın iptali ise her türlü alacak için genel mahkemede açılır ve alacağın varlığı genel hükümlere göre ispatlanır.
| Ölçüt | İtirazın iptali | İtirazın kaldırılması |
|---|---|---|
| Dayanak | İİK md.67 | İİK md.68 |
| Mahkeme | Alacağın niteliğine göre görevli hukuk mahkemesi | İcra mahkemesi |
| Süre | İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl | İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay |
| Belge şartı | Yok; her türlü delil | İmzası ikrar edilmiş veya noterce onaylı borç ikrarı, resmî belge |
| İnceleme | Alacağın varlığı tam olarak incelenir | Belgeye dayalı, sınırlı inceleme |
Dava hangi şartlarla açılır?
Dava için dört temel şart aranır:
- Başlatılmış bir ilamsız takip bulunmalıdır.
- Borçlu süresinde itiraz etmiş olmalıdır (İİK md.62/1).
- Bir yıllık süre geçmemiş olmalıdır (İİK md.67/1).
- Dava şartı arabuluculuk gereken alanlarda arabulucuya başvurulmuş olmalıdır.
Son şart sık atlanır. Arabuluculuğun dava şartı olduğu başlıca alanlar şunlardır:
- Ticari davalar: Konusu bir miktar para olan ticari davalarda itirazın iptali davası açılmadan önce arabulucuya başvurulur (6102 s. TTK md.5/A/1).
- İş uyuşmazlıkları: İşçi veya işveren alacağı ile tazminatına ilişkin itirazın iptali davalarında arabuluculuk dava şartıdır (7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu md.3/1, 7445 s. Kanunla eklenen cümle).
- Kira uyuşmazlıkları: İlamsız icra yoluyla tahliye hükümleri hariç, kira ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır (6325 s. Kanun md.18/B/1-a).
- Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda, kanunda sayılan istisnalar dışında arabuluculuk dava şartıdır (6502 s. TKHK md.73/A).
Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar hak düşürücü süre işlemez (6325 s. Kanun md.18/A/15). Bir yıllık dava süresi bu süre kadar uzamış olur; yine de başvuruyu sürenin sonuna bırakmamak gerekir. Örneğin fazla mesai ücreti için başlatılan bir takibe itiraz edilmişse dava öncesinde arabulucuya gidilir.
Uygulamada dikkat: İş davalarında anlaşmazlık son tutanağının aslı ya da arabulucunun onayladığı örnek dava dilekçesine eklenir (7036 md.3/2). Tutanak eksik verilirse mahkeme bir haftalık kesin süre verir; süresinde sunulmazsa dava usulden reddedilir. [7036 md.3/2]
Süreç nasıl işler?
Süreç, takipten hükme kadar şu sırayla ilerler:
- Alacaklı ilamsız takip başlatır ve borçluya ödeme emri tebliğ edilir.
- Borçlu yedi gün içinde itiraz eder; takip durur (İİK md.62, md.66).
- İtiraz, alacaklının yatırdığı avanstan karşılanarak üç gün içinde muhtırayla alacaklıya tebliğ edilir (İİK md.62/2).
- Gerekli alanlarda arabuluculuk süreci tamamlanır.
- Alacaklı, tebliğden itibaren bir yıl içinde görevli mahkemede itirazın iptali davasını açar.
- Mahkeme alacağın varlığını genel hükümlere göre inceler.
- Dava kabul edilirse itiraz iptal edilir ve takip devam eder; şartları varsa icra inkâr tazminatına hükmedilir.
Takip sürecindeki diğer araçlar için ihtiyati haciz, maaş haczi oranı ve ihalenin feshi yazıları incelenebilir.
İcra inkâr tazminatı nasıl belirlenir?
İcra inkâr tazminatı, itirazı haksız bulunan borçluya diğer tarafın talebiyle yüklenen bir tazminattır (İİK md.67/2). Tutarı, hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olamaz. Takibinde haksız ve kötü niyetli görülen alacaklı da aynı oranda tazminata mahkûm edilebilir.
Tazminat kendiliğinden verilmez; karşı tarafın talep etmesi gerekir. Yargıtay’a göre ayrıca takibe konu alacağın likit, yani borçlu tarafından tutarı belirlenebilir olması aranır (aşağıda “Yargıtay ne diyor?”). İtiraz eden veli, vasi ya da mirasçıysa borçlu aleyhine tazminat için kötü niyetin ispatı aranır (İİK md.67/3). Tazminatın hesabında takip talebi veya davadaki talep esas alınır (İİK md.67/6).
Örnek (kurgu): E, F’ye 200.000 TL alacağı için ilamsız takip başlatır. F süresinde itiraz eder. E, itirazın tebliğinden dört ay sonra itirazın iptali davası açar ve icra inkâr tazminatı ister. Mahkeme 150.000 TL için itirazı haksız bulursa, bu tutar üzerinden en az yüzde yirmi oranında, yani en az 30.000 TL tazminata hükmedebilir. Kalan 50.000 TL için takip durmuş kalır.
| Kalem | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ödeme emrine itiraz | Tebliğden itibaren 7 gün | İİK md.62/1 |
| İtirazın alacaklıya bildirilmesi | 3 gün içinde muhtıra | İİK md.62/2 |
| İtirazın iptali davası | İtirazın tebliğinden itibaren 1 yıl | İİK md.67/1 |
| İtirazın kaldırılması | İtirazın tebliğinden itibaren 6 ay | İİK md.68/1 |
| İcra inkâr tazminatı | Hükmolunan miktarın en az %20’si | İİK md.67/2 |
| Tutanak eksikliği | 1 haftalık kesin süre | 7036 md.3/2 |
Yargıtay ne diyor?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, icra inkâr tazminatı için diğer yasal koşulların yanında takibe konu alacağın likit olmasını zorunlu saymıştır (HGK, E. 2010/19-376, K. 2010/397, T. 14.07.2010 — karar metni).
- Likit alacak nedir? Alacağın gerçek miktarı belli ve sabitse ya da borçlunun tutarı belirleyebilmesi için bütün unsurlar biliniyorsa alacak likittir.
- Amaç: Tazminat, borç miktarını bilebilecek ya da tayin edebilecek durumdaki borçlunun ödeme emri karşısında borcu inkâr etmesini önlemek içindir.
- Somut olay: Kullanım için verilen bilgisayarların bedelinden yıpranma payı düşülmüştür. Kurul çoğunluğuna göre bu payın tespiti hâkimin hukuki bilgisiyle çözülemez, teknik bilirkişi incelemesi gerekir. Borçlu tutarı bilemeyeceği için alacak likit sayılmamış ve icra inkâr tazminatı istemi reddedilmiştir.
Karar oy çokluğuyla verilmiştir; bir kısım üyeler, tacir borçlunun yıpranma payını bilmesi gerektiğini savunmuş, bu görüş kabul görmemiştir. Karar, İİK md.67/2’deki alt sınırın “yüzde kırk” olduğu dönemde verilmiştir; oran 6352 sayılı Kanunla yüzde yirmiye indirilmiştir.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Süreyi itiraz tarihinden saymak: Bir yıl, itirazın alacaklıya tebliğinden işler.
- Arabuluculuğu atlamak: Ticari, iş, kira ve tüketici uyuşmazlıklarında dava şartı eksikliği davanın usulden reddine yol açar.
- Tazminatı istememek: İcra inkâr tazminatı talep edilmezse hükmedilmez.
- Tutarı belirsiz alacakta tazminat beklemek: Miktarı ancak bilirkişiyle ortaya çıkan alacakta likitlik şartı gerçekleşmeyebilir (HGK, K. 2010/397).
- Yanlış yolu seçmek: Belgesi md.68 şartlarını taşımayan alacaklı, icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını isteyemez; itirazın iptali davası açmalıdır.
Sıkça sorulan sorular
Bir yıl geçtiyse alacak kaybolur mu?
Hayır. Süreyi geçiren alacaklı, genel hükümlere göre alacak davası açabilir (İİK md.67/5). Bu durumda durmuş takip kendiliğinden canlanmaz ve icra inkâr tazminatı yolu kullanılamaz.
Borçlu itiraz etmezse dava açmak gerekir mi?
Hayır. Süresinde itiraz yoksa alacaklının talebiyle takip, alacağın tamamı için devam eder (İİK md.66/1).
Davayı hangi mahkemede açmalıyım?
Alacağın niteliğine göre görevli hukuk mahkemesinde: örneğin işçi alacağında iş mahkemesinde, tüketici işleminde tüketici mahkemesinde. İcra mahkemesi bu davaya bakmaz.
Kısmi itirazda dava nasıl açılır?
Dava yalnızca itiraz edilen kısım için açılır. Kabul edilen kısım için takip zaten devam eder (İİK md.66/1).
Borçlu itirazında imzayı inkâr ettiyse ne olur?
Alacaklı, imza karşılaştırması için gerekli belgelerin icra dairesince getirtilmesini isteyebilir (İİK md.66/2). İmza tartışması, itirazın iptali davasında genel hükümlerle çözülür.
Kaynaklar
- İİK md.62, 66, 67, 68
mevzuat.gov.tr - 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu md.3
mevzuat.gov.tr - Yargıtay HGK, E. 2010/19-376, K. 2010/397, T. 14.07.2010
mevzuat.adalet.gov.tr - 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md.73/A
mevzuat.gov.tr - 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md.5/A
mevzuat.gov.tr - 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu md.18/A, 18/B
mevzuat.gov.tr
(Article ve BreadcrumbList Rank Math tarafından üretiliyor; yalnız FAQPage eklendi.)