Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakanın bir mirasçısıyla, karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak yaptığı sözleşmedir (TMK md.528). Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder. Sözleşme bir miras sözleşmesidir ve resmî vasiyetname şeklinde yapılmalıdır (md.545). Karşılıklı feragat, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça feragat edenin altsoyunu da etkiler. Adi yazılı feragat geçerli değildir.
Mirastan feragat sözleşmesi nedir?
TMK md.528/1’e göre mirasbırakan, bir mirasçısı ile karşılıksız veya bir karşılık sağlanarak mirastan feragat sözleşmesi yapabilir. Sözleşme, Kanun’da “Miras sözleşmeleri” başlığı altında, olumlu miras sözleşmesinin (md.527) hemen ardından düzenlenmiştir.
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/10390 K.2017/434 kararı tanımı şöyle yapar: mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakanla mirasçı arasında yapılan ve mirasçının miras hakkından vazgeçmesine ilişkin bir sözleşmedir.
| Unsur | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Taraflar | Mirasbırakan ve bir mirasçısı | TMK md.528/1 |
| Karşılık | Karşılıksız veya karşılık sağlanarak | TMK md.528/1 |
| Sonuç | Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder | TMK md.528/2 |
| Şekil | Resmî vasiyetname şekli | TMK md.545/1 |
Mirastan feragat sözleşmesi nasıl yapılır?
Miras sözleşmesinin geçerli olması için resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmesi gerekir (md.545/1). Taraflar arzularını resmî memura aynı zamanda bildirir ve düzenlenen sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (md.545/2). Resmî vasiyetnamenin düzenlenme usulü için vasiyetname nasıl yapılır yazısına bakılabilir.
Sözleşmeyi yapabilmek için mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip ve ergin olması, kısıtlı bulunmaması gerekir (md.503). Vasiyet için aranan on beş yaş sınırı (md.502) miras sözleşmesinde yeterli değildir.
Uygulamada dikkat: Feragat iradesi adi yazılı bir belgeye, örneğin bir “rızai taksim” metnine yazılmışsa, resmî şekil eksik olduğundan feragat sonucu doğmaz. Aşağıdaki Yargıtay kararı bu durumu ele alır.
Adi yazılı feragat geçerli mi?
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/10390 K.2017/434 T.23.01.2017 kararında kardeşler, mirasbırakanlardan biri sağken adi yazılı bir “rızai miras taksim sözleşmesi” imzalamıştı. Sözleşmeye göre davalı, babasının ölümünde kendisine kalacak yasal payın tamamından kardeşleri lehine feragat etmeyi kabul etmişti. Davacılar bu sözleşme gereğince davalının miras hakkından feragat ettiğinin tespitini istedi.
| Aşama | Karar |
|---|---|
| Asliye Hukuk Mahkemesi | Dava kabul edildi; feragatin tespitine karar verildi |
| Yargıtay 14. Hukuk Dairesi | Hüküm oybirliğiyle bozuldu |
Daire şu ayrımı yaptı:
- Mirastan feragat sözleşmesinde resmî şekil bir geçerlilik şartıdır.
- Mirasçının üçüncü kişiyle veya başka bir mirasçıyla yaptığı sözleşme mirastan feragat değil, miras hakkının temliki sözleşmesidir. Bu sözleşme adi yazılı şekilde yapılabilir.
- Açılmamış bir miras üzerinde temlik sözleşmesinin geçerli olması için mirasbırakanın sözleşmeye katılması veya izin vermesi şarttır (TMK md.678).
Somut olayda feragat hükmü noterde resmî şekilde yapılmadığı için geçersiz sayıldı ve davanın reddi gerektiği belirtildi.
Karşılıklı feragat altsoyu etkiler mi?
Bir karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (md.528/3). Karşılıksız feragat için Kanun böyle bir hüküm koymamıştır.
| Feragat türü | Altsoya etkisi | Dayanak |
|---|---|---|
| Karşılık sağlanarak | Aksi öngörülmedikçe altsoyu da kapsar | TMK md.528/3 |
| Sözleşmede aksi öngörülmüşse | Sözleşmeye göre | TMK md.528/3 |
| Karşılıksız | Md.528/3 kuralı uygulanmaz | TMK md.528/1, 3 |
Örnek (kurgu): A, oğlu B’ye sağlığında bir daire vererek B ile resmî şekilde mirastan feragat sözleşmesi yapar. Sözleşmede altsoy hakkında hüküm yoktur. A öldüğünde B mirasçı değildir; karşılık sağlandığı için feragat B’nin çocuğu C için de sonuç doğurur.
Feragat hangi hâllerde hükümden düşer?
Md.529 iki hâl düzenler:
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Feragat belli bir kişi lehine yapılmış ve o kişi herhangi bir sebeple mirasçı olamamış | Feragat hükümden düşer | TMK md.529/1 |
| Feragat belli bir kişi lehine yapılmamış | En yakın ortak kökün altsoyu lehine yapılmış sayılır | TMK md.529/2 |
| Bu altsoy herhangi bir sebeple mirasçı olamamış | Feragat yine hükümden düşer | TMK md.529/2 |
Örnek (kurgu): D, kardeşi E lehine annesinin mirasından feragat eder. Anne öldüğünde E, mirasçı olamayan bir durumdadır. Feragat belli bir kişi lehine yapıldığından hükümden düşer.
Tereke alacaklıları feragat edene başvurabilir mi?
Mirasın açılması anında tereke borçları karşılamıyorsa ve borçlar mirasçılar tarafından da ödenmiyorsa, feragat eden ve mirasçıları alacaklılara karşı sorumludur (md.530). Sorumluluğun sınırları şunlardır:
- Yalnızca mirasbırakanın ölümünden önceki beş yıl içinde feragat için alınan karşılık hesaba katılır.
- Sorumluluk, mirasın açılması anındaki zenginleşme tutarıyla sınırlıdır.
Feragat edene yapılan kazandırmalar tenkise tâbi mi?
Mirasbırakan, feragat eden mirasçıya sağlığında terekenin tasarruf edilebilir kısmını aşan edimlerde bulunmuşsa diğer mirasçılar bunun tenkisini isteyebilir. Bu durumda yalnızca feragat edenin saklı payını aşan miktar tenkise tâbi olur (md.573/1). Edimlerin değerlerinin mahsubu, mirasta denkleştirme kurallarına göre yapılır (md.573/2). Saklı pay oranları için saklı pay nasıl hesaplanır yazısına bakılabilir.
Tenkis nedeniyle terekeye bir değer geri vermesi gereken feragat edenin iki seçeneği vardır (md.574):
| Seçenek | Sonuç |
|---|---|
| Tenkise tâbi değeri geri vermek | Feragat ayakta kalır |
| Almış olduklarının tamamını geri vermek | Mirastan feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır |
Feragat hangi kurumlarla karıştırılmamalıdır?
Mirastan feragat mirasbırakan sağken onunla yapılan bir sözleşmedir (TMK md.528); miras açıldıktan sonra mirasçının tek başına yaptığı ret beyanı ise ayrı bir kurumdur (md.605-606).
Mirasbırakanın, saklı paylı mirasçısını kanundaki sebeplere dayanarak ölüme bağlı bir tasarrufla tek taraflı olarak mirastan yoksun bırakması da sözleşme değil, mirasçılıktan çıkarma kurumudur (TMK md.510). Mirasbırakanın ölümünden sonra mirasçılık sıfatı mirasçılık belgesi ile gösterilir.
Sıkça sorulan sorular
Mirastan feragat sözleşmesi noterde mi yapılır?
Miras sözleşmesi resmî vasiyetname şeklinde düzenlenmelidir (TMK md.545). Yargıtay 14. HD E.2016/10390 K.2017/434 kararında noterde resmî şekilde yapılmayan feragat geçersiz sayılmıştır.
Feragat eden mirasçı mirastan pay alır mı?
Hayır. Feragat eden mirasçılık sıfatını kaybeder (md.528/2). Md.529’daki hükümden düşme hâlleri ayrıca saklıdır.
Feragat edenin çocukları mirasçı olur mu?
Karşılık sağlanarak yapılan feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe altsoyu da kapsar (md.528/3).
Kardeşler arasında yapılan feragat sözleşmesi geçerli mi?
Yargıtay’a göre mirasçının başka bir mirasçıyla yaptığı sözleşme mirastan feragat değil, miras hakkının temlikidir; açılmamış miras için mirasbırakanın katılması veya izni gerekir (TMK md.678).
Mirastan feragat sözleşmesini kimler yapabilir?
Mirasbırakanın ayırt etme gücüne sahip ve ergin olması, kısıtlı bulunmaması gerekir (md.503).
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md.502, 503, 527-530, 545, 573, 574, 605, 606, 678
mevzuat.gov.tr - Yargıtay 14. Hukuk Dairesi E.2016/10390 K.2017/434 T.23.01.2017
mevzuat.adalet.gov.tr