Nişanın bozulması tazminat hakkını kendiliğinden doğurmaz. Haklı sebep olmadan nişanı bozan ya da bozulmaya kusuruyla yol açan taraf, evlilik için yapılan harcamaları ve kişilik hakkına verilen zararı karşılar. Olağan dışı hediyeler geri istenebilir. Bütün bu davalar bir yıl içinde açılmalıdır (TMK md.120-123).
- Nişanlılık, evlenmeye zorlamak için dava hakkı vermez (TMK md.119/1).
- Maddi tazminat, evlenme amacıyla yapılan harcamaları ve katlanılan maddi fedakârlıkları kapsar (TMK md.120).
- Alışılmışın dışındaki hediyeler aynen, olmazsa sebepsiz zenginleşme kurallarıyla geri istenir (TMK md.122).
- Dava hakları, nişanın sona ermesinden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar (TMK md.123).
Nişanlanma nedir, kimleri bağlar?
Nişanlanma, iki kişinin birbirine evlenme vaadinde bulunmasıyla kurulur (TMK md.118/1). Kanun bunun için tören, yüzük ya da yazılı belge aramaz. Vaadin varlığı, tanık ve yazışmalar gibi her türlü delille ispatlanabilir.
Küçük ya da kısıtlı bir kişi, yasal temsilcisinin rızası yoksa nişanla bağlanmış olmaz (TMK md.118/2). Bu durum, ileride tazminat istenip istenemeyeceğini de doğrudan etkiler.
Nişanı bozan tarafa dava açılabilir mi?
Evet, ama yalnızca tazminat ve hediye iadesi için. Taraflardan biri evlenmekten vazgeçerse diğer taraf onu evlenmeye zorlayamaz (TMK md.119/1). Nişanlılar evlenmeden kaçınma hâli için bir “cayma tazminatı” ya da ceza şartı kararlaştırmış olsalar bile bu tutar dava edilemez. Öte yandan bu amaçla yapılmış ödemeler de geri istenemez (TMK md.119/2).
Bu kural, borçlar hukukundaki cezai şart düzeninden ayrılır. Ticari bir sözleşmede ceza koşulu kural olarak istenebilirken evlenme vaadine bağlanan ceza, kanun gereği dava konusu yapılamaz. Ayrıca bu “cayma” kavramı, tüketici işlemlerindeki cayma hakkı ile karıştırılmamalıdır.
Nişanın bozulmasında maddi tazminat hangi şartlarla istenir?
Maddi tazminat için nişanın, karşı tarafın haklı sebebi olmadan bozulması ya da ona yüklenebilen bir sebeple sona ermesi gerekir (TMK md.120/1). Şartlar şöyle sıralanabilir:
- Geçerli bir nişanlılık bulunmalıdır (TMK md.118).
- Nişan, haklı sebep olmaksızın bozulmuş veya karşı tarafa yüklenebilen bir sebeple sona ermiş olmalıdır.
- Talep eden, evlenme amacıyla harcama yapmış ya da maddi fedakârlığa katlanmış olmalıdır.
- Tazminat, dürüstlük kuralları çerçevesinde “uygun” bir tutar olarak belirlenir.
Kanun nişan giderlerini de aynı kurala bağlar (TMK md.120/1, son cümle). Tazminat isteme hakkı olan nişanlının anne ve babası ya da onlar gibi davranan kişiler, aynı koşullarla kendi yaptıkları harcamalar için tazminat isteyebilir (TMK md.120/2).
Kanun “harcama” ve “fedakârlık” sözcüklerini kullanır. Bu yüzden talep edilen her kalemin, evlenme amacıyla yapıldığı ve gerçekten ödendiği belge ile gösterilmelidir: fatura, banka dekontu, kira veya satış sözleşmesi gibi.
Uygulamada dikkat: Maddi tazminatın tutarı kanunda sabit değildir; md.120 “uygun bir tazminat” der ve ölçüyü dürüstlük kuralına bağlar. Bu nedenle harcamanın tamamının değil, hâkimin uygun gördüğü kısmının hükmedilmesi mümkündür. [TMK md.120]
Manevi tazminat ne zaman istenebilir?
Manevi tazminat, nişanın bozulması yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan tarafın, kusurlu olan diğer taraftan isteyebileceği bir paradır (TMK md.121). Yalnızca nişanın bozulmuş olması yetmez. Bozulmanın biçimi ya da sonucu kişilik hakkını zedelemiş olmalıdır.
Maddi tazminattan farklı olarak md.121, anne ve babaya ayrı bir manevi tazminat hakkı tanımaz. Bu hak yalnızca kişilik hakkı saldırıya uğrayan nişanlıya aittir.
| Talep | Dayanak | Kim isteyebilir? | Kimden? | Şart |
|---|---|---|---|---|
| Maddi tazminat | TMK md.120/1 | Nişanlı | Kusurlu nişanlı | Evlilik amaçlı harcama/fedakârlık |
| Ebeveynin maddi tazminatı | TMK md.120/2 | Anne, baba veya onlar gibi davrananlar | Kusurlu nişanlı | Aynı koşullar |
| Manevi tazminat | TMK md.121 | Kişilik hakkı zedelenen nişanlı | Kusurlu nişanlı | Kişilik hakkına saldırı |
| Hediyelerin iadesi | TMK md.122 | Hediyeyi veren (nişanlı, anne-baba) | Hediyeyi alan nişanlı | Evlenme dışı bir sebeple sona erme |
Nişan hediyeleri geri alınır mı?
Nişanlılık evlenme dışında bir sebeple sona ererse, alışılmışın dışındaki hediyeler verenler tarafından geri istenebilir (TMK md.122/1). Bu hakkın kusura bağlı olmaması önemlidir. Nişanı kim bozarsa bozsun hediye iadesi istenebilir.
Geri istenebilecek hediyeler, nişanlıların birbirine ya da anne ve babanın veya onlar gibi davrananların diğer nişanlıya verdiği hediyelerdir. Kanun “alışılmışın dışındaki” ifadesini kullandığı için günlük, küçük değerli ve tüketilen hediyeler bu kapsama girmez. Hangi hediyenin olağan sayılacağı, tarafların durumu ve yöresel âdetler gözetilerek somut olayda belirlenir.
Hediye aynen ya da benzeriyle geri verilemiyorsa sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır (TMK md.122/2). Hediyeyi satmış ya da elden çıkarmış olan taraf, bu kurallara göre sorumlu olur.
Örnek (kurgu): A ve B nişanlanır. B’nin ailesi A’ya bir set altın takar. A’nın ailesi de B’ye bir saat hediye eder. Altı ay sonra nişan bozulur. Bozulmada kimin kusurlu olduğundan bağımsız olarak iki aile de olağan dışı değerdeki hediyelerin iadesini isteyebilir. A altınları bozdurmuşsa iade, md.122/2 uyarınca sebepsiz zenginleşme kurallarına göre değerlendirilir. Talepler, nişanın sona erdiği tarihten itibaren bir yıl içinde dava edilmelidir.
Dava süresi ne kadar, hangi mahkeme bakar?
Nişanlılığın sona ermesinden doğan bütün dava hakları, sona ermenin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (TMK md.123). Süre, nişanın bozulduğu tarihten başlar. Hediye iadesi de bu kurala dahildir.
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu İkinci Kitabından (Üçüncü Kısım hariç) doğan aile hukuku dava ve işlerine bakar (4787 s. Kanun md.4/1). Nişanlılık bu kitabın birinci kısmında düzenlenmiştir. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde bu davalara, Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar (4787 s. Kanun md.2/2). Evlilikten sonra eşlerin birlikte yaşadığı evin korunması ise ayrı kurallara bağlıdır; bu konu aile konutu şerhi yazısında anlatılır.
| Konu | Süre veya merci | Dayanak |
|---|---|---|
| Tazminat ve hediye davaları | Nişanın sona ermesinden itibaren 1 yıl (zamanaşımı) | TMK md.123 |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi | 4787 s. Kanun md.4/1 |
| Aile mahkemesi yoksa | HSK’nın belirlediği asliye hukuk mahkemesi | 4787 s. Kanun md.2/2 |
| Evlenmeye zorlama | Dava edilemez | TMK md.119/1 |
Yargıtay ne diyor?
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, nişanın bozulmasından doğan tazminat ve hediye iadesi davasında md.118-122’yi şöyle uygulamıştır (Yargıtay 2. HD, E. 2025/6945, K. 2025/7429, T. 17.09.2025 — karar metni):
- Şekil şartı yoktur: Tören yapılması, yüzük takılması ya da nişanın çevreye duyurulması geçerlik şartı değildir. Bunlar yalnızca nişanın varlığını ispatı kolaylaştıran delillerdir.
- Maddi tazminat menfi zarardır: Nişanlanılmasaydı uğranılmayacak zararlar istenir. Zarar kanıtlansa bile tamamı değil, uygun bir tazminat hükmedilir.
- Hediye iadesinde kusur aranmaz: Nişanın evlenme dışında herhangi bir sebeple sona ermesi yeterlidir. Nişanlılardan birinin ölümüyle sona ermede de hediyeler geri verilir.
- Alyans geri istenmez: Nişan yüzüğü (alyans) alışılmış hediyedir. Alyans dışındaki altın, takı ve ziynet eşyaları ise alışılmışın dışında hediye kabul edilir. Giyilmekle veya kullanılmakla eskiyen ve tüketilen hediyeler kural olarak geri verilmez.
Aynı kararda nişanı haklı sebep olmadan bozan taraf bulunmasına rağmen tazminat istemleri reddedilmiştir. Davacı maddi zararının neler olduğunu kanıtlayamamış, nişanın bozulmasıyla kişilik hakkına saldırı da gerçekleşmemiştir. Haklı sebep yokluğu tek başına tazminat için yetmez; zarar ve kişilik hakkı ihlali ayrıca ispatlanmalıdır.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Süreyi kaçırmak: Bir yıllık süre, nişanın sona erdiği tarihten işler. Uzlaşma görüşmeleri bu süreyi kendiliğinden durdurmaz.
- Kusur ile hediyeyi karıştırmak: Hediye iadesi kusur şartına bağlı değildir. Tazminat ise kusur veya haklı sebep yokluğu arar.
- Belgesiz harcama listesi sunmak: Maddi tazminatta her kalemin evlilik amacıyla yapıldığı gösterilmelidir.
- Cayma tazminatı istemek: Evlenmeden kaçınma için kararlaştırılan ceza veya tazminat dava edilemez (TMK md.119/2).
Sıkça sorulan sorular
Nişan yüzüğü geri istenebilir mi?
Nişan yüzüğü (alyans) alışılmış hediye sayılır ve geri istenemez. Yargıtay 2. HD’ye göre alyans dışındaki altın, takı ve ziynet eşyaları ise alışılmışın dışında hediyedir ve geri istenebilir (TMK md.122/1; 2. HD, K. 2025/7429).
Nişanı ben bozdum; hediyelerimi yine de isteyebilir miyim?
Evet. Hediye iadesi hakkı, nişanı kimin bozduğuna bağlı değildir. Kusur, yalnızca tazminat taleplerinde aranır.
Nişanlılardan biri ölürse hediyeler geri istenir mi?
Evet. Md.122, nişanlılığın “evlenme dışındaki bir sebeple” sona ermesini yeterli sayar. Yargıtay 2. HD de nişanlılardan birinin ölümüyle sona eren nişanda hediyelerin geri verilmesi gerektiğini belirtmiştir (K. 2025/7429).
Anne ve babam düğün hazırlığı için para harcadı; kim dava açar?
Tazminat hakkı olan nişanlının anne ve babası, kendi harcamaları için kendileri dava açabilir (TMK md.120/2).
Nişan için noterde sözleşme yaptık; cezayı isteyebilir miyim?
Hayır. Evlenmeden kaçınma için kararlaştırılan ceza şartı dava edilemez. Bu amaçla daha önce yapılmış ödemeler de geri istenemez (TMK md.119/2).
Kaynaklar
- TMK md.118-123 (Nişanlılık)
mevzuat.gov.tr - Yargıtay 2. HD, E. 2025/6945, K. 2025/7429, T. 17.09.2025
mevzuat.adalet.gov.tr - 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun md.2, md.4
mevzuat.gov.tr
(Article ve BreadcrumbList Rank Math tarafından üretiliyor; yalnız FAQPage eklendi.)