Mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını ancak iki sebeple ve ölüme bağlı bir tasarrufla mirasçılıktan çıkarabilir: ağır bir suç veya aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi (TMK md.510). Sebep tasarrufta belirtilmelidir. Çıkarılan itiraz ederse sebebi, çıkarmadan yararlanan ispat eder (md.512).
Mirasçılıktan çıkarma hangi sebeplerle yapılabilir?
TMK md.510 iki sebep sayar:
| Sebep | Kime karşı | Dayanak |
|---|---|---|
| Ağır bir suç işlenmesi | Mirasbırakan veya mirasbırakanın yakınlarından biri | TMK md.510/1 |
| Aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi | Mirasbırakan veya mirasbırakanın ailesi üyeleri | TMK md.510/2 |
Bunlara ek olarak md.513, borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun saklı payının yarısı için ayrı bir çıkarma imkânı tanır. Bu hâl aşağıda ayrıca anlatılmıştır.
Kimler mirasçılıktan çıkarılabilir?
Md.510 yalnızca saklı paylı mirasçının çıkarılmasını düzenler. Saklı paylı mirasçılar ve saklı pay oranları md.506’da sayılmıştır:
| Saklı paylı mirasçı | Saklı pay | Dayanak |
|---|---|---|
| Altsoy | Yasal miras payının yarısı | TMK md.506/1 |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri | TMK md.506/2 |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresiyle) | Yasal miras payının tamamı | TMK md.506/4 |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Yasal miras payının dörtte üçü | TMK md.506/4 |
Kardeşlere ilişkin eski bent (md.506/3) yürürlükten kaldırılmıştır. Mirasçı olarak altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunmayan mirasbırakan, mirasının tamamında tasarruf edebilir (md.505/2). Bu nedenle saklı paylı mirasçısı olmayan kişi, yasal mirasçılarını mirasçılıktan çıkarmaya gerek duymadan malvarlığını ölüme bağlı tasarrufla başkasına bırakabilir.
Mirasçılıktan çıkarma nasıl yapılır?
Çıkarma ölüme bağlı bir tasarrufla, yani vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapılır (md.510). Vasiyetnamenin şekilleri için vasiyetname nasıl yapılır yazısına bakılabilir.
Çıkarma, ancak mirasbırakan tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir (md.512/1). “Mirasçılıktan çıkarıyorum” demek yeterli değildir; sebebin tasarrufta yazılı olması gerekir.
Uygulamada dikkat: Sebep tasarrufta açıkça gösterilmezse, tasarruf çıkarılan mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (md.512/3). Yani mirasçı saklı payını korur.
Mirasçılıktan çıkarılan kişinin payı kime kalır?
Çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz (md.511/1). Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmamışsa çıkarılanın payı, o kişi mirasbırakandan önce ölmüş gibi işlem görür:
| Durum | Pay kime kalır | Dayanak |
|---|---|---|
| Çıkarılanın altsoyu varsa | Çıkarılanın altsoyuna | md.511/2 |
| Altsoyu yoksa | Mirasbırakanın yasal mirasçılarına | md.511/2 |
| Mirasbırakan başka türlü tasarruf etmişse | Tasarrufa göre | md.511/2 |
Çıkarılanın altsoyu, o kişi önce ölmüş gibi saklı payını da isteyebilir (md.511/3). Saklı payın hesabı için saklı pay nasıl hesaplanır yazısına bakılabilir.
Örnek (kurgu): C, iki çocuğundan D’yi vasiyetnamesinde sebep göstererek mirasçılıktan çıkarır. D’nin bir çocuğu E vardır. Başka tasarruf yoksa D’nin payı, D önce ölmüş gibi E’ye kalır.
Çıkarma sebebini kim ispat eder?
Çıkarılan kişi itiraz ederse, sebebin varlığını ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer (md.512/2).
| Sonuç | Ne olur | Dayanak |
|---|---|---|
| Sebep ispat edilirse | Çıkarma geçerli kalır | md.511, 512/2 |
| Sebep ispat edilemezse | Tasarruf saklı pay dışında yerine getirilir | md.512/3 |
| Sebep tasarrufta yazılı değilse | Tasarruf saklı pay dışında yerine getirilir | md.512/3 |
| Mirasbırakan sebep hakkında açık bir yanılmaya düşmüşse | Çıkarma geçersiz olur | md.512/3 |
Bu ayrım önemlidir: ispat edilemeyen çıkarmada mirasçı yalnızca saklı payını alır; açık yanılma hâlinde ise çıkarma tümüyle geçersiz olur.
Borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma nedir?
Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Bu yarıyı, çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır (md.513/1).
Miras açıldığında aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgedeki borç tutarı çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur (md.513/2).
Mirasçılıktan çıkarmaya karşı dava kime açılır?
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2025/57 K.2026/85 T.18.02.2026 kararı bu soruyu ele almıştır. Davacı, bir resmî vasiyetnameyle mirasçılıktan çıkarılmış; ayrıca başka bir resmî vasiyetnameyle belirli bir mal bir kişiye bırakılmıştı. Davacı iki vasiyetnameye karşı tek davada vasiyet alacaklısını davalı göstermişti.
Kararın aşamaları şöyledir:
| Aşama | Karar |
|---|---|
| İlk derece (Asliye Hukuk 2018/315 E., 2021/12 K.) | Dava reddedildi |
| Bölge adliye mahkemesi (2021/575 E., 2022/1061 K.) | İstinaf başvurusu reddedildi |
| Yargıtay 7. Hukuk Dairesi (2022/7255 E., 2024/560 K.) | Karar bozuldu |
| İlk derece | Direnme kararı verildi |
| Hukuk Genel Kurulu | Direnme kararı oybirliğiyle bozuldu |
Hukuk Genel Kurulu, mirasçılıktan çıkarmaya karşı açılan davanın çıkarmadan yararlanan mirasçılara karşı açılması gerektiğini belirtmiştir (md.512/2). Somut olayda bunlar, md.511/2 uyarınca davacının altsoyudur. Vasiyet alacaklısına karşı açılan dava eksik taraf teşkili nedeniyle doğru görülmemiştir.
Kurul ayrıca iki vasiyetnamenin birbirinden ayrılarak (tefrik) ayrı esaslarda incelenmesi gerektiğini açıklamıştır. Çıkarmaya ilişkin dava, belirli mal vasiyetine ilişkin dava için bekletici sorundur. Çıkarma ayakta kalırsa davacı mirasçı sıfatını kaybettiğinden, mal vasiyetine ilişkin dava sıfat yokluğundan reddedilir (md.511/1).
Çıkarılan mirasçı hangi yollara başvurabilir?
Çıkarılan mirasçı çıkarmaya itiraz edebilir; bu durumda md.512’deki ispat kuralı uygulanır. Hukuk Genel Kurulu kararında, mirastan çıkarılanın itirazını iptal veya tenkis davası açarak ileri sürebileceği belirtilmiştir.
Hangi yolun seçileceği, çıkarma sebebinin yazılı olup olmadığına ve mirasbırakanın yanılmasının iddia edilip edilmediğine göre değişir (md.512/3). Davanın doğru kişilere karşı açılması da sonucu doğrudan etkiler.
İtiraz için hangi hak düşürücü süreler var?
Hukuk Genel Kurulu, çıkarılan mirasçının itirazını iptal veya tenkis davası açarak ileri sürebileceğini belirtmiştir. Bu iki davanın hak düşürücü süreleri TMK’da ayrı ayrı düzenlenmiştir:
| Dava | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ölüme bağlı tasarrufun iptali davası | Bir yıl | Davacının tasarrufu, sebebi ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarih | TMK md.559/1 |
| Aynı dava, her hâlde | İyiniyetli davalıya karşı on yıl, iyiniyetli olmayana karşı yirmi yıl | Vasiyetnamede açılma tarihi; diğer tasarruflarda mirasın geçmesi | TMK md.559/1 |
| Tenkis davası | Bir yıl | Saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarih | TMK md.571/1 |
| Aynı dava, her hâlde | On yıl | Vasiyetnamede açılma tarihi; diğer tasarruflarda mirasın açılması | TMK md.571/1 |
Hükümsüzlük ve tenkis iddiası def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir (md.559/2, 571/3).
Uygulamada dikkat: Süreler hak düşürücüdür; vasiyetnamenin açılma tarihi ve öğrenme tarihi ayrı ayrı belgelenmelidir. Vasiyetnamenin açılması ve mirasçılık belgesi için mirasçılık belgesi nasıl alınır yazısına bakılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Mirasçılıktan çıkarma sebepleri nelerdir?
Mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç ve aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesidir (TMK md.510). Aciz belgesi hâli md.513’te ayrıca düzenlenmiştir.
Sebep yazılmadan yapılan çıkarma geçerli mi?
Hayır. Sebep belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir (md.512/1, 3).
Mirasçılıktan çıkarılanın çocukları mirastan pay alır mı?
Mirasbırakan başka türlü tasarruf etmemişse pay, çıkarılan önce ölmüş gibi altsoyuna kalır; altsoy saklı payını da isteyebilir (md.511/2, 3).
Çıkarma sebebini kim ispat eder?
Çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısı ispat eder (md.512/2).
Kardeş mirasçılıktan çıkarılabilir mi?
Md.510 saklı paylı mirasçıyı düzenler; kardeşlere ilişkin saklı pay bendi (md.506/3) yürürlükten kaldırılmıştır. Saklı paylı mirasçı yoksa mirasbırakan mirasının tamamında tasarruf edebilir (md.505/2).
Mirasçılıktan çıkarmaya karşı dava kime açılır?
Hukuk Genel Kurulu E.2025/57 K.2026/85 kararına göre çıkarmadan yararlanan mirasçılara açılır.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md.505, 506, 510-513, 559, 571
mevzuat.gov.tr - Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E.2025/57 K.2026/85 T.18.02.2026
mevzuat.adalet.gov.tr