Uzlaşma kapsamı dışında kalan ve yalnız adli para cezası ya da üst sınırı altı ayı aşmayan hapis cezası gerektiren suçlar önödemeye tabidir (TCK md.75/1). Kanun ayrıca hakaret gibi bazı suçları cezasına bakılmaksızın kapsama almıştır (md.75/6). Fail, savcılığın bildirdiği miktarı on gün içinde öderse kamu davası açılmaz.
- Talep edilirse miktar birer ay arayla üç eşit taksitle ödenebilir.
- Dava açıldıktan sonra da önödeme uygulanabilir (md.75/2-3).
- Önödeme, tazminat ve malın geri alınması haklarını etkilemez (md.75/5).
Hangi suçlar önödemeye tabidir?
Genel kural md.75/1’dedir: uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere, yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanun maddesindeki hapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçlar önödemeye tabidir.
Bu üst sınır 6763 sayılı Kanun md.12 ile “üç” aydan “altı” aya çıkarılmıştır. Uzlaşma kapsamındaki suçlar CMK md.253/1’de sayılır; şikâyete bağlı suçlar ile kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç), hırsızlık ve dolandırıcılık gibi suçlar bu listededir.
Ayrıca md.75/6, aşağıdaki suçlarda da önödeme hükümlerinin uygulanacağını belirtir:
| Suç | Dayanak | Kanundaki ceza |
|---|---|---|
| Yardım veya bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi | TCK md.98/1 | Bir yıla kadar hapis veya adli para cezası |
| Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç) | TCK md.125 | Temel hâlde üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası (md.125/1) |
| Genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması | TCK md.171 | Temel hâlde üç aydan bir yıla kadar hapis (md.171/1) |
| Çevrenin taksirle kirletilmesi | TCK md.182/1 | Adli para cezası; kalıcı etkide iki aydan bir yıla kadar hapis |
| Özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanma | TCK md.264/1 | Üç aydan bir yıla kadar hapis |
| Suçu bildirmeme | TCK md.278/1-2 | Bir yıla kadar hapis |
| Orman Kanunu md.108/1’deki suç | 6831 s. K. | md.75/6-b |
| Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu md.74/2 ilk cümle | 2863 s. K. | md.75/6-c |
| Dernekler Kanunu md.32/1-d | 5253 s. K. | md.75/6-d |
Bu fıkra kapsamındaki suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde fail hakkında aynı suçtan dolayı önödeme hükümleri uygulanmaz (md.75/6 son cümle).
Hakaret suçunda önödeme nasıl değişti?
Hakaret, md.75/6-a’ya 7531 sayılı Kanun md.15 ile alt bent olarak eklenmiştir. Bu alt bent daha sonra 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 25.12.2025) md.16 ile değiştirilmiş ve güncel metinde “Hakaret (üçüncü fıkranın (a) bendi hariç, madde 125)” şeklini almıştır.
Hariç tutulan md.125/3-a, hakaretin kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmesidir; bu hâlde cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz. Bu nedenle kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette önödeme uygulanmaz; md.125’in diğer hâllerinde uygulanır.
Hakaret suçunda şikâyet süresi ve şikâyetten vazgeçmenin etkisi için şikâyetten vazgeçme yazısına bakılabilir.
Önödeme miktarı nasıl hesaplanır?
Ödenecek miktar, suç için kanunda öngörülen cezanın türüne göre belirlenir (md.75/1, md.75/4):
| Kanundaki ceza | Ödenecek miktar | Dayanak |
|---|---|---|
| Yalnız adli para cezası | Maktu ise o miktar; değilse aşağı sınırı | md.75/1-a |
| Yalnız hapis cezası | Hapis cezasının aşağı sınırındaki her gün için yüz Türk Lirası | md.75/1-b |
| Hapis ile birlikte adli para cezası | (b) bendine göre miktar ile adli para cezasının aşağı sınırı | md.75/1-c |
| Hapis veya adli para cezasından yalnız biri (seçimlik) | Adli para cezası esas alınır | md.75/4 |
Bu miktara soruşturma giderleri eklenir (md.75/1). Günlük yüz Türk Lirası tutarı 7499 sayılı Kanun md.37 ile “otuz” yerine “yüz” olarak değiştirilmiştir.
Adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm yoksa yedi yüz otuz günden fazla olmamak üzere belirlenen gün sayısının bir gün karşılığı miktarla çarpılmasıyla bulunur (md.52/1). Bir gün karşılığı en az yüz, en fazla beş yüz Türk Lirasıdır (md.52/2).
Yargıtay aşağı sınırı nasıl yorumluyor?
Yargıtay 19. Ceza Dairesi E.2017/1068 K.2017/8461 T.23.10.2017 kararında, adli para cezasının aşağı sınırı hesaplanırken hem gün sayısının alt sınırının hem de bir gün karşılığı miktarın alt sınırının esas alınması gerektiğini belirtmiştir. Kanun maddesinde alt sınır gösterilmemişse alt sınır md.52/1’e göre beş gün olarak alınır.
Daire, birden fazla suç için önödeme uygulanacaksa ihtarda her suç için miktarın ayrı ayrı gösterilmesi gerektiğini de vurgulamıştır. Zincirleme suç, teşebbüs veya yaş küçüklüğü gerekçesiyle miktarda artırım veya indirim yapılamayacağını, Ceza Genel Kurulunun 17.03.1998 gün 372/90 sayılı kararına atıfla belirtmiştir.
Somut olayda savcılığın usule aykırı miktar tebliğ ettiği, mahkemenin md.75/3 yollamasıyla md.75/2’ye göre usulüne uygun önödeme işlemi yapmadan hüküm kurduğu gerekçesiyle Çocuk Mahkemesinin beraat hükmü bozulmuştur. Karar oybirliğiyle verilmiştir.
Kararın tarihinde günlük miktar yirmi Türk Lirasıydı ve md.75/1’deki sınır üç aydı; güncel hesapta md.52/2 ve md.75/1-b’deki yeni tutarlar kullanılır.
Örnek (kurgu): H hakkında md.125/1 kapsamında, kamu görevlisine yönelik olmayan bir hakaret iddiasıyla soruşturma yürütülür. md.125/1 hapis ile adli para cezasını seçimlik öngördüğünden adli para cezası esas alınır (md.75/4). Maddede gün alt sınırı gösterilmediğinden yukarıdaki karardaki yönteme göre beş gün ve günlük en az yüz Türk Lirası esas alınır: 5 × 100 = 500 Türk Lirası artı soruşturma giderleri (md.52/1-2).
Ödeme süresi ve taksit kuralı nedir?
Fail, savcılığın tebliğinden itibaren on gün içinde ödeme yaparsa hakkında kamu davası açılmaz (md.75/1). On gün içinde talep ederse savcı, miktarın birer ay arayla üç eşit taksitle ödenmesine karar verir.
Taksitler süresinde ödenmezse önödeme hükümsüz kalır ve soruşturmaya devam edilir (md.75/1).
Uygulamada dikkat: Taksit talebi de on günlük süre içinde yapılmalıdır; süre geçtikten sonra yapılan talep kanundaki koşulu karşılamaz (md.75/1).
Önödeme tekrar uygulanabilir mi?
Taksirli suçlar hariç olmak üzere, önödemeye bağlı kovuşturmaya yer olmadığı veya düşme kararından itibaren beş yıl içinde önödemeye tabi bir suç işleyen faile teklif edilecek miktar yarı oranında artırılır (md.75/1).
md.75/6 kapsamındaki suçlar için kural daha sıkıdır: bu suçların beş yıl içinde tekrar işlenmesi hâlinde aynı suçtan dolayı önödeme uygulanmaz.
Önödeme üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığı ve düşme kararları bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme istediğinde, bu maddedeki amaç için kullanılabilir (md.75/7). Adli sicil kaydının genel kuralları için adli sicil kaydının silinmesi yazısına bakılabilir.
Dava açıldıktan sonra önödeme mümkün mü?
Evet. Özel kanun gereği iş doğrudan mahkemeye gelmişse fail, hâkimin bildirimi üzerine belirlenen miktarı yargılama giderleriyle birlikte öderse kamu davası düşer (md.75/2).
Savcılık önödeme işlemi yapmadan dava açmışsa veya fiilin niteliği değişip önödeme kapsamına giren bir suça dönüşmüşse de aynı kural uygulanır (md.75/3). Yukarıdaki Yargıtay kararında bozma bu hükme dayanmıştır.
Önödeme yapılınca neler sona ermez?
Önödeme sonucu kamu davasının açılmaması veya ortadan kalkması, kişisel hakkın istenmesine, malın geri alınmasına ve müsadereye ilişkin hükümleri etkilemez (md.75/5). Mağdurun tazminat talebi bu nedenle ayrıca değerlendirilir.
Uzlaşma kapsamındaki suçlarda önödeme değil uzlaştırma yolu işler; ayrıntı için uzlaştırma nasıl işler yazısına bakılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Önödemeye tabi suçlar hangileridir?
Uzlaşma dışında kalan, yalnız adli para cezası veya üst sınırı altı ayı aşmayan hapis gerektiren suçlar ile md.75/6’da sayılan suçlardır.
Önödeme ne kadar sürede yapılır?
Savcılığın tebliğinden itibaren on gün içinde yapılır (md.75/1).
Önödeme taksitle ödenebilir mi?
On gün içinde talep edilirse birer ay arayla üç eşit taksitle ödenebilir (md.75/1).
Hakaret suçu önödemeye tabi mi?
md.125/3-a’daki kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç, evet (md.75/6-a).
Önödeme yapılırsa tazminat davası açılabilir mi?
Önödeme kişisel hakkın istenmesine ilişkin hükümleri etkilemez (md.75/5).
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu md.52, 75, 98, 125, 171, 182, 264, 278
mevzuat.gov.tr - 7571 sayılı Kanun, Resmî Gazete 25.12.2025 fihristi
resmigazete.gov.tr - 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.253
mevzuat.gov.tr - Yargıtay 19. Ceza Dairesi E.2017/1068 K.2017/8461 T.23.10.2017
mevzuat.adalet.gov.tr