Kısaca
Görevden uzaklaştırma, görevi başında kalması sakıncalı görülen devlet memuru hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir; ceza değildir. Disiplin soruşturmasında en çok 3 ay sürer, ceza kovuşturmasında iki ayda bir incelenir. Bu sürede aylığın üçte ikisi ödenir ve sosyal haklar devam eder (657 s. DMK md.137, 141, 145).
- Tedbir soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir (DMK md.137/2).
- Uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır (DMK md.139/1).
- md.143’te sayılan hâller gerçekleşirse kesilen üçte bir kendisine ödenir (DMK md.141/2).
- Tedbire karşı idari yargıda 60 gün içinde iptal davası açılabilir (İYUK md.7).
İçindekiler9 başlık
Görevden uzaklaştırma nedir?
Görevden uzaklaştırma, “Devlet kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde, görevi başında kalmasında sakınca görülecek Devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbirdir” (DMK md.137/1). İhtiyati tedbir (geçici koruma önlemi) olduğu için bir disiplin cezası sayılmaz. Amaç, soruşturma sürerken kamu hizmetini ve delilleri korumaktır.
Tedbir hem disiplin soruşturmasında hem ceza kovuşturmasında alınabilir (DMK md.137/2, md.140). Disiplin cezalarına karşı başvuru yolları ayrı bir konudur; ayrıntı için disiplin cezasına itiraz yazısına bakılabilir.
Görevden uzaklaştırma kararını kimler verebilir?
Yetkili makamlar kanunda sınırlı olarak sayılmıştır (DMK md.138/1):
- Atamaya yetkili amirler,
- Bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri,
- İllerde valiler,
- İlçelerde kaymakamlar (ilçe idare şube başkanları için valinin muvafakati şarttır).
Vali veya kaymakamın aldığı tedbir, memurun kurumuna derhal bildirilir (DMK md.138/2). Yetkisiz bir makamın verdiği karar, iptal davasında yetki unsuru yönünden ayrıca incelenir.
Görevden uzaklaştırma ne kadar sürer?
Süre, tedbirin hangi sürece bağlı olduğuna göre değişir.
| Süreç | Süre kuralı | Süre dolunca | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Disiplin soruşturması | En çok 3 ay | Karar verilmemişse memur görevine başlatılır | DMK md.145/1 |
| Ceza kovuşturması | Kesin üst sınır yok; yetkili amir her iki ayda bir inceler | Göreve dönüp dönmeme kararı memura yazıyla tebliğ edilir | DMK md.145/2 |
| Her iki süreç | Uzaklaştırmadan sonra 10 iş günü içinde soruşturma başlar | Başlatmayan amirin sorumluluğu doğabilir | DMK md.139 |
Kanuna göre, memuru uzaklaştırdıktan sonra derhal soruşturma başlatmayan ya da keyfi, garaz veya kin nedeniyle bu işlemi yaptığı anlaşılan amirler hukuki, mali ve cezai sorumluluğa tabidir (DMK md.139/2).
Uygulamada dikkat: Ceza kovuşturmasına bağlı tedbirde iki aylık incelemenin yapılıp yapılmadığı ve sonucun yazıyla tebliğ edilip edilmediği dosyadan takip edilmelidir. Dava açma süresi, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar. [DMK md.145/2, İYUK md.7]
Görevden uzaklaştırılan memurun maaşı ne olur?
Görevden uzaklaştırılan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenir ve memur 657 sayılı Kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder (DMK md.141/1). Aynı kural, herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memura da uygulanır.
DMK md.143’te sayılan hâllerden biri gerçekleşirse kesilen üçte bir memura ödenir. Görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde de değerlendirilir (DMK md.141/2).
Aylık dışındaki ödemeler için durum ayrıdır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bir sağlık personelinin açıkta kaldığı döneme ait performansa dayalı ek ödeme talebini incelemiştir. Kurul, bu ödemenin fiilen hizmete katkı şartına bağlı olduğunu ve personelin o dönemde fiilen görev yapmadığını belirterek talebin reddini hukuka uygun bulmuştur (Danıştay İDDK, E. 2023/2235, K. 2025/183, T. 03.02.2025 — karar metni).
Karar oy çokluğuyla verilmiştir. Karşı oy yazısında, re’sen alınan tedbir kalkınca ek ödemelerin yasal faiziyle ödenmesi gerektiği görüşü yer alır (Anayasa md.125). Bu görüş azınlıktadır; Kurulun sonucu ek ödemenin reddidir.
Memur hangi hâllerde göreve iade edilir?
Soruşturma veya yargılama sonunda yetkili merciler şu kararlardan birini verirse, bu kararlar kesinleştiğinde tedbir kaldırılır (DMK md.143):
- Memurluktan çıkarmadan başka bir disiplin cezası verilmesi,
- Yargılamanın men’i veya beraat kararı,
- Hükümden önce kovuşturmanın genel af ile kaldırılması,
- Memurluğa engel olmayacak bir cezaya hükmedilip cezanın ertelenmesi.
Ayrıca soruşturma sonunda memurluktan çıkarma veya cezai bir işlem uygulanmasına gerek kalmazsa tedbir derhal kaldırılır (DMK md.142/1). Tedbiri kaldırmayan görevli hakkında md.139’daki sorumluluk hükmü uygulanır (DMK md.142/2). Ceza sürecinin işleyişi için ceza yargılaması nasıl işler yazısı incelenebilir.
Görevden uzaklaştırmaya karşı dava açılabilir mi?
Evet. Görevden uzaklaştırma kesin ve yürütülmesi gereken bir idari işlemdir; idare mahkemesinde iptal davasına konu edilebilir. Dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde 60 gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı günü izleyen günden başlar (İYUK md.7/1-2).
Dava açılması işlemin yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (İYUK md.27/1). Yürütmenin durdurulması için iki şartın birlikte bulunması gerekir (İYUK md.27/2):
- İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararın doğması,
- İdari işlemin açıkça hukuka aykırı olması.
Dava dilekçesinde genellikle şu unsurlar incelenir: kararı verenin yetkisi, 10 iş günlük soruşturma başlatma şartı, sürenin aşılıp aşılmadığı ve tedbirin kamu hizmeti gerekçesiyle bağlantısı. Soruşturma kapsamında ifade verilecekse ifadeye çağrılan kişinin hakları yazısı yol gösterir.
Örnek (kurgu): Memur A hakkında disiplin soruşturması kapsamında 1 Şubat’ta görevden uzaklaştırma kararı verilir ve karar aynı gün yazıyla bildirilir. Soruşturma 3 aylık sürede sonuçlanmazsa A’nın görevine başlatılması gerekir (DMK md.145/1). A kararın iptalini istiyorsa davayı bildirimi izleyen günden itibaren 60 gün içinde açar (İYUK md.7). Bu süre boyunca A’ya aylığının üçte ikisi ödenir (DMK md.141/1).
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Tedbiri disiplin cezası sanmak: Görevden uzaklaştırma ihtiyati tedbirdir; ceza dosyası ayrıca yürür (DMK md.137).
- Süreyi kaçırmak: 60 günlük dava süresi yazılı bildirimi izleyen günden başlar (İYUK md.7).
- Yürütmenin kendiliğinden durduğunu düşünmek: Dava açmak tek başına işlemi durdurmaz (İYUK md.27/1).
- Ek ödemeyi aylıkla karıştırmak: Kanundaki üçte iki kuralı aylığa ilişkindir; fiili çalışmaya bağlı ek ödemeler için Danıştay İDDK aksi yönde karar vermiştir (K. 2025/183).
Sıkça sorulan sorular
Görevden uzaklaştırma disiplin cezası mıdır?
Hayır. Kanun görevden uzaklaştırmayı ihtiyati bir tedbir olarak tanımlar (DMK md.137/1). Disiplin cezası, soruşturma sonunda ayrıca verilir.
Görevden uzaklaştırılan memur maaş alır mı?
Evet, aylığının üçte ikisi ödenir ve sosyal hak ve yardımlar devam eder (DMK md.141/1). Göreve dönüşü gerektiren bir karar kesinleşirse kesilen üçte bir de ödenir (DMK md.141/2).
Görevden uzaklaştırma en fazla ne kadar sürer?
Disiplin soruşturmasına bağlı tedbir en çok 3 ay sürer (DMK md.145/1). Ceza kovuşturmasına bağlı tedbirde kanun üst sınır koymaz; yetkili amir durumu her iki ayda bir inceler ve kararı yazıyla tebliğ eder (DMK md.145/2).
Görevden uzaklaştırmaya karşı dava süresi kaç gündür?
İdare mahkemesinde dava açma süresi, özel bir süre yoksa yazılı bildirimi izleyen günden başlayarak 60 gündür (İYUK md.7).
Beraat eden memur göreve döner mi?
Yargılamanın men’i veya beraat kararı kesinleşince tedbir kaldırılır (DMK md.143/b). Bu durumda kesilen üçte birlik aylık da ödenir (DMK md.141/2).
Kaynaklar
- 657 s. Devlet Memurları Kanunu md.137-145
mevzuat.gov.tr - 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu md.7, 27
mevzuat.gov.tr - Danıştay İDDK, E. 2023/2235, K. 2025/183, T. 03.02.2025
mevzuat.adalet.gov.tr