Kısaca
Geçit hakkı davası, taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi olmayan malikin, tam bir bedel karşılığında komşusundan geçit istemesidir. Geçit önce en uygun komşudan, sonra en az zarar görecek olandan istenir. Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TMK md.747; 6325 s. HUAK md.18/B-1-ç).
- Geçit, tam bedel karşılığında istenir (TMK md.747/1).
- Arabuluculuğa başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 md.18/B, 18/A-2).
İçindekiler9 başlık
Zorunlu geçit hakkı nedir?
Zorunlu geçit, kanundan doğan bir komşuluk hakkıdır. TMK md.747/1’e göre “Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında bir geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir.”
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu geçit ihtiyacını ikiye ayırır (HGK, E. 2013/371, K. 2014/91, T. 12.02.2014 — karar metni):
- Mutlak geçit ihtiyacı (geçit yoksunluğu): Taşınmazın genel yolla hiç bağlantısı yoktur.
- Nispi geçit ihtiyacı (geçit yetersizliği): Yol vardır ama taşınmazın ihtiyacını karşılamaz.
Aynı karara göre geçit hakkı yenilik doğuran bir haktır (tek taraflı iradeyle hukuki durumu değiştiren hak) ve geçit ihtiyacı olan taşınmazın mülkiyetine bağlıdır.
Geçit hakkı ile mecra hakkı arasındaki fark nedir?
İki hak sık karıştırılır, ama konuları ve tescil kuralları farklıdır.
| Konu | Zorunlu geçit | Mecra (boru, kablo) |
|---|---|---|
| Amaç | Genel yola çıkış | Su, gaz, elektrik hattının geçirilmesi |
| Şart | Yeterli geçit bulunmaması | Başka yerden geçirmenin olanaksız veya aşırı masraflı olması |
| Karşılık | Tam bedel | Zararın tamamının önceden ödenmesi |
| Tescil | HGK’ya göre TMK md.748/3 uyarınca tapu siciline kayıt gerekir | Hak sahibinin istemi ve giderleri ödemesiyle tescil edilir |
| Dayanak | TMK md.747 | TMK md.744 |
Tarla yolu, hayvan sulama yolu, kış geçidi gibi diğer geçitler özel kanunlara, özel kanun yoksa yerel âdete tabidir (TMK md.748/1-2). Kanundan doğan geçit hakları tescil edilmeden doğar; sürekli nitelikte olanlar beyanlar sütununda gösterilir (TMK md.748/3). Tapudaki beyan ve şerh kavramları için aile konutu şerhi yazısı örnek bir anlatım sunar.
Dava açmadan önce arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 6325 sayılı Kanun md.18/B-1-(ç) uyarınca komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Bu bent 28.03.2023 tarihli 7445 sayılı Kanunla eklenmiştir. Kira ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları da aynı maddededir; kira için kira tespit davası yazısına bakılabilir.
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, arabuluculuğa dava açıldıktan sonra başvurulan bir geçit davasında usulden ret kararını onamıştır (Yargıtay 7. HD, E. 2025/1845, K. 2025/2765, T. 22.05.2025 — karar metni). Daire kendi gerekçesinde, arabuluculuk şartının yargılama sırasında tamamlanabilecek bir şart olmadığını ve dava açıldıktan sonra tamamlanması için süre verilemeyeceğini belirtmiştir. Kanun da arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa davanın herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedileceğini söyler (HUAK md.18/A/2; HMK md.115/2). Aynı daire aynı ilkeyi başka bir dosyada da uygulamıştır (Yargıtay 7. HD, E. 2025/2955, K. 2025/3928, T. 30.09.2025 — karar metni). İki karar da oy birliğiyle verilmiştir.
Uygulamada dikkat: Arabuluculuk başvurusu, davada taraf olacak tüm maliklere karşı yapılmalı ve son tutanak dava dilekçesine eklenmelidir. Başvuru dava açıldıktan sonra yapılırsa dava usulden reddedilir ve bu eksiklik sonradan giderilemez. [HUAK md.18/A/2, 18/B-1-ç; HMK md.115/2]
Geçit hakkı davasında kimler taraf olur?
Geçit hakkı hem yararına hem aleyhine kurulan taşınmazları etkiler. Bu yüzden her iki taşınmazın maliklerinin tamamı davada yer almak zorundadır (Yargıtay HGK, K. 2014/91). Yararına geçit istenen taşınmaz paylı mülkiyetteyse, dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.
Malik ölmüşse mirasçıların tamamı davaya katılır; mirasçılar mirasçılık belgesi ile belirlenir.
Geçit güzergâhı ve genişliği nasıl belirlenir?
Hâkim güzergâhı şu ölçütlerle belirler:
- Önceki mülkiyet ve yol durumuna göre en uygun komşu taşınmaz aranır (TMK md.747/2).
- Böyle bir taşınmaz yoksa en az zarar görecek taşınmaz seçilir (TMK md.747/2).
- İki tarafın menfaati birlikte gözetilir (TMK md.747/3).
- Geçit genel yola kadar kesintisiz kurulur.
Kesintisizlik ilkesi Hukuk Genel Kurulu kararıyla açıkça vurgulanmıştır. Genel yolla bağlantısı olmayan, dere ve tescil harici alana bağlanan bir geçit kurulması bu ilkeye aykırı bulunmuştur (Yargıtay HGK, E. 2013/1524, K. 2015/1041, T. 18.03.2015 — karar metni). Karar oy çokluğuyla verilmiştir.
Genişlik bakımından HGK, özellikle tarım alanlarında bir tarım aracının geçeceği genişlikte, emsaline göre 2,5-3 metrelik geçit kurulmasını gerekli görmüştür. Bu genişliği aşan bir yol verilecekse gerekçesi kararda dayanaklarıyla gösterilmelidir (HGK, K. 2014/91).
Geçit bedeli nasıl hesaplanır ve ne zaman ödenir?
TMK md.747/1 “tam bir bedel” öngörür. HGK’ya göre (K. 2014/91):
- Bedel taşınmazın niteliği gözetilerek bilirkişiler aracılığıyla objektif ölçütlere göre belirlenir.
- Geçit nedeniyle taşınmazın bölünmesinden doğan değer kaybı da hesaba katılır.
- Bedel hükümden önce depo ettirilir.
- Bedelin belirlenmesinden sonra hükme kadar taşınmazın değerinde önemli değişiklik olabilecek bir süre geçmişse bedel yeniden belirlenir.
- Davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılır.
Örnek (kurgu): C’nin tarlası dört yandan komşu parsellerle çevrilidir. C önce tüm komşu maliklere karşı arabulucuya başvurur, anlaşma olmayınca dava açar. Mahkeme keşifte D’nin parselini, eski yol durumuna göre en uygun ve genel yola kesintisiz bağlanan güzergâh olarak belirler. Bilirkişinin hesapladığı bedel ve değer kaybı hükümden önce depo edilir. 3 metre genişliğinde geçit kurulur ve tapuya kaydedilir.
Sık yapılan hatalar nelerdir?
- Arabulucuya gitmeden dava açmak: Dava usulden reddedilir (Yargıtay 7. HD, K. 2025/2765).
- Bir malikin davaya katılmaması: Taşınmaz maliklerinin tamamı taraf olmalıdır (HGK, K. 2014/91).
- Kesintili güzergâh önermek: Geçit genel yola kadar kesintisiz olmalıdır (HGK, K. 2015/1041).
- Gerekçesiz geniş yol istemek: Tarım alanında emsal genişlik 2,5-3 metredir (HGK, K. 2014/91).
Sıkça sorulan sorular
Geçit hakkı davası açmadan arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. Komşu hakkından doğan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır (HUAK md.18/B-1-ç); başvurmadan açılan dava usulden reddedilir (Yargıtay 7. HD, K. 2025/2765).
Geçit hakkı bedelini kim öder?
Geçit isteyen malik tam bedeli öder (TMK md.747/1). HGK’ya göre bedel bilirkişiyle belirlenir ve hükümden önce depo edilir (K. 2014/91).
Geçit hakkı kaç metre olur?
Kanunda sabit bir genişlik yoktur. HGK, tarım alanlarında emsaline göre 2,5-3 metre genişliği esas almış ve daha geniş yol için gerekçe aranmasını istemiştir (K. 2014/91).
Hisseli tarla için tek paydaş dava açabilir mi?
Evet. Yararına geçit istenen taşınmaz paylı mülkiyetteyse dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir (Yargıtay HGK, K. 2014/91).
Geçit hakkı tapuya işlenir mi?
HGK, kurulan geçit hakkının TMK md.748/3 uyarınca tapu siciline kaydının gerekli olduğunu belirtmiştir (K. 2014/91). Kanuna göre sürekli nitelikteki kanuni geçitler beyanlar sütununda gösterilir (TMK md.748/3).
Kaynaklar
- 4721 s. Türk Medeni Kanunu md.744, 747, 748
mevzuat.gov.tr - 6325 s. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu md.18/B
mevzuat.gov.tr - Yargıtay HGK, E. 2013/371, K. 2014/91, T. 12.02.2014
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay HGK, E. 2013/1524, K. 2015/1041, T. 18.03.2015
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 7. HD, E. 2025/1845, K. 2025/2765, T. 22.05.2025
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 7. HD, E. 2025/2955, K. 2025/3928, T. 30.09.2025
mevzuat.adalet.gov.tr