Başkasının malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hâle getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası alır (TCK md.151/1). Kamu malı gibi nitelikli hâllerde ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir (md.152/1).
- Temel hâl şikâyete bağlıdır; şikâyet süresi 6 aydır (md.151/1, md.73).
- Nitelikli hâllerde ceza 1-4 yıl hapistir (md.152/1).
- Hırsızlık amacıyla işlenirse şikâyet aranmaz (md.142/4).
- Yargıtay’a göre temel hâl uzlaştırma kapsamındadır (2. CD E.2021/12847 K.2024/4683).
Mala zarar verme suçu nedir?
Suç, başkasına ait bir mala yönelik altı ayrı hareketle işlenebilir: yıkmak, tahrip etmek, yok etmek, bozmak, kullanılamaz hâle getirmek ve kirletmek (md.151/1). Malın taşınır veya taşınmaz olması fark etmez. Zarar kısmi de olabilir.
Suçun konusu “başkasının” malıdır. Maddenin eskiden bulunan ikinci fıkrası 9/7/2021 tarihli 7332 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılmıştır (md.151/2).
Mala zarar verme suçunun cezası nedir?
| Hâl | Ceza | Dayanak |
|---|---|---|
| Temel hâl | 4 ay – 3 yıl hapis veya adli para cezası | md.151/1 |
| Nitelikli hâller (a-g bentleri) | 1 – 4 yıl hapis | md.152/1 |
| Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak; toprak kayması, çığ, sel; radyasyon veya NBC silah | Ceza bir katına kadar artırılır | md.152/2 |
| Haberleşme, enerji, demiryolu veya havayolunda kamu hizmetinin aksaması | Ceza yarısından iki katına kadar artırılır | md.152/3 |
Temel hâlde hâkim hapis ile adli para cezası arasında seçim yapabilir.
Nitelikli hâller nelerdir?
Suçun aşağıdaki mallar hakkında veya amaçla işlenmesi hâlinde ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir (md.152/1).
| Bent | Nitelikli hâl |
|---|---|
| a | Kamu kurumlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya eşya |
| b | Yangın, sel, taşkın, kaza ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesis |
| c | Devlet ormanı statüsündeki yerler hariç her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu |
| d | Sulama, içme suyu veya afetlerden korunma tesisleri |
| e | Grev veya lokavt hâlinde işveren, işçi veya sendikaların bina, tesis veya eşyası |
| f | Siyasi partilerin ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının bina, tesis veya eşyası |
| g | Sona ermiş olsa bile görevinden ötürü öç almak amacıyla bir kamu görevlisinin zararına |
md.151/1’deki “mağdurun şikâyeti üzerine” ibaresi md.152’de yer almaz.
152/2-a’daki artırım oranı 6545 sayılı Kanunla değişmiştir. Yargıtay 2. Ceza Dairesi, artırımın “iki katına” değil “bir katına” kadar yapılması gerektiğini gözetmeden fazla ceza tayin eden mahkûmiyet hükmünü bozmuştur (E.2021/6573 K.2022/20373 T.06.12.2022, oybirliği).
Şikâyet süresi ne kadardır, şikâyetten vazgeçilirse ne olur?
Şikâyete bağlı suçlarda yetkili kişi altı ay içinde şikâyette bulunmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz (md.73/1). Süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği gün başlar ve zamanaşımı süresini geçemez (md.73/2).
| Kural | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Şikâyetten vazgeçme | Davayı düşürür; kesinleşmeden sonraki vazgeçme infaza engel olmaz | md.73/4 |
| İştirak hâlinde suç | Sanıklardan biri hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar | md.73/5 |
| Vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık | Kanunda aksi yazılı değilse vazgeçmeden etkilenmez | md.73/6 |
Vazgeçmenin usulü ve sonuçları için şikâyetten vazgeçme yazısına bakabilirsiniz.
Hırsızlıkla birlikte işlenen mala zarar vermede şikâyet gerekir mi?
Hayır. Hırsızlık suçunun işlenmesi amacıyla konut dokunulmazlığının ihlali veya mala zarar verme suçunun işlenmesi hâlinde, bu suçlardan soruşturma ve kovuşturma için şikâyet aranmaz (md.142/4).
| Aşama | Karar |
|---|---|
| İlk derece (asliye ceza mahkemesi) | Konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme suçları yönünden şikâyet bulunmadığı gerekçesiyle düşme kararı verdi; hırsızlıktan mahkûmiyet |
| Yargıtay 17. CD, E.2019/5734 K.2019/8013, T.23.05.2019 — sanığın temyizi | Süresinden sonra yapıldığı için reddedildi |
| Aynı karar — savcının temyizi | Fiil hırsızlık amacıyla işlendiğinden TCK 142/4 uyarınca şikâyet aranmaz; düşme kararı bozuldu, oybirliği |
Mala zarar verme suçunda uzlaştırma uygulanır mı?
CMK md.253/1-a’ya göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulur. md.151/1’deki temel hâl şikâyete bağlı olduğundan bu kapsama girer. md.152’deki nitelikli hâller şikâyete bağlı değildir ve md.253/1-b listesinde de sayılmaz; adli süreçteki çocuklara ilişkin md.253/1-c ayrıca değerlendirilir. Yargıtay 2. Ceza Dairesi de md.151 yönünden uzlaştırma yapılması gerektiğini kabul etmektedir.
| Aşama | Karar |
|---|---|
| İlk derece (asliye ceza mahkemesi) | Mala zarar verme ve kasten yaralama suçlarından mahkûmiyet |
| Yargıtay 2. CD, E.2021/12847 K.2024/4683, T.21.03.2024 | Mala zarar verme suçu yönünden uzlaştırma işlemi yapılıp sonucuna göre hukuki durum değerlendirilmelidir; kasten yaralama için suç adı “mala zarar verme” yazılarak yapılan uzlaşma teklifi de usulüne uygun değildir; bozma, oybirliği |
Uzlaşma sağlanır ve şüpheli edimini bir defada yerine getirirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihe bırakılır, taksitlendirilir veya sürekli nitelikteyse kamu davasının açılması ertelenir (CMK md.253/19). Uzlaşma sağlandığında, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, aynı suç nedeniyle tazminat davası açılamaz (md.253/19). Müzakerede yapılan açıklamalar delil olarak kullanılamaz (md.253/20). Uzlaştırma kapsamındaki bir suç, kapsam dışındaki bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse uzlaşma hükümleri uygulanmaz; 7571 sayılı Kanunla eklenen istisnaya göre birlikte işlenen suç önödeme kapsamındaysa uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaşma uygulanır (md.253/3).
Uzlaştırma sürecinin işleyişi için uzlaştırma nasıl işler yazısına bakabilirsiniz.
Zarar giderilirse cezada indirim olur mu?
TCK md.168’e göre mala zarar verme suçu tamamlandıktan sonra, ama kovuşturma başlamadan önce fail, azmettiren veya yardım eden bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (md.168/1). Pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra, ama hüküm verilmeden önce gösterilirse indirim yarısına kadardır (md.168/2). Zarar kısmen giderilirse etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanması için ayrıca mağdurun rızası aranır (md.168/4).
| Zararın giderildiği aşama | İndirim | Dayanak |
|---|---|---|
| Suç tamamlandıktan sonra, kovuşturma başlamadan önce | Üçte ikisine kadar | md.168/1 |
| Kovuşturma başladıktan sonra, hüküm verilmeden önce | Yarısına kadar | md.168/2 |
| Kısmen giderme | Mağdurun rızası da gerekir | md.168/4 |
Akrabanın malına zarar verilirse ceza verilir mi?
TCK md.167, yağma ve nitelikli yağma dışında mala karşı suçlar bölümündeki suçlar için şahsi cezasızlık sebebi öngörür. Suç; haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin, üstsoy veya altsoyun ya da bu derecede kayın hısımlarından birinin, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin zararına işlenirse ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz (md.167/1).
Ayrılık kararı verilmiş eş, aynı konutta yaşamayan kardeş veya aynı konutta yaşayan amca, dayı, hala, teyze, yeğen ya da ikinci derece kayın hısmının zararına işlenirse, şikâyet üzerine verilecek ceza yarı oranında indirilir (md.167/2).
Uygulamada nelere dikkat edilmeli?
- Fiilin ve failin öğrenildiği tarih not edilmeli; altı aylık süre bu tarihten işler.
- Zararın fotoğrafı, tamir faturası ve tanık bilgileri saklanmalıdır.
- Malın kamuya ait veya kamu hizmetine tahsisli olup olmadığı ayrıca belirlenmelidir.
- Olay hırsızlık amacıyla gerçekleşmişse şikâyet şartı uygulanmaz.
- Uzlaştırma teklif formunda suç adının doğru yazıldığı kontrol edilmelidir.
- İfade verirken sahip olunan haklar için ifadeye çağrılan kişinin hakları yazısı incelenebilir.
Harç ve yargılama giderleri tarifeyle belirlenir.
Sıkça sorulan sorular
Mala zarar verme şikâyete bağlı mıdır?
Temel hâl şikâyete bağlıdır (md.151/1). md.152’de bu ibare yer almaz.
Kamu malına zarar vermenin cezası nedir?
Bir yıldan dört yıla kadar hapistir (md.152/1-a).
Hırsız kapıyı kırdıysa şikâyet gerekir mi?
Hayır. Hırsızlık amacıyla işlenen mala zarar vermede şikâyet aranmaz (md.142/4).
Şikâyetten vazgeçilirse dava düşer mi?
Evet; ancak vazgeçmeyi kabul etmeyen sanık etkilenmez (md.73/4, 73/6).
Zarar ödenirse ceza düşer mi?
Düşmez; TCK md.168 cezada indirim öngörür. Kovuşturmadan önce tam giderimde üçte ikisine, hükümden önce yarısına kadar indirim yapılır.
Mala zarar verme uzlaştırmaya tabi midir?
Temel hâl şikâyete bağlı olduğundan CMK md.253/1-a kapsamındadır; Yargıtay 2. CD de bu yöndedir (E.2021/12847 K.2024/4683). md.152’deki nitelikli hâller bu kapsamda değildir.
Kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu md.73, 142, 151, 152, 167, 168
mevzuat.gov.tr - 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.253
mevzuat.gov.tr - Yargıtay 17. Ceza Dairesi E.2019/5734 K.2019/8013 T.23.05.2019
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 2. Ceza Dairesi E.2021/12847 K.2024/4683 T.21.03.2024
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 2. Ceza Dairesi E.2021/6573 K.2022/20373 T.06.12.2022
mevzuat.adalet.gov.tr