Açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan, koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlü, talep ederse cezasının kalanını denetimli serbestlikle çekebilir. Kararı infaz hâkimi verir (5275 s. K. md.105/A-1). 4/6/2025 ve sonrasında işlenen suçlarda ayrıca onda bir şartı aranır.
Denetimli serbestlikten kimler yararlanabilir?
5275 sayılı Kanun md.105/A-1’e göre şu şartların birlikte bulunması gerekir:
| Şart | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Bulunulan yer | Açık ceza infaz kurumu veya çocuk eğitimevi | md.105/A-1 |
| Kalan süre | Koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az | md.105/A-1 |
| İyi hâl | Hükümlünün iyi hâlli olması | md.105/A-1 |
| Talep | Hükümlünün talebi | md.105/A-1 |
| Rapor | Ceza infaz kurumu idaresinin değerlendirme raporu dikkate alınır | md.105/A-1 |
| Kurumda geçen süre | Koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri, beş günden az olmamak üzere | md.105/A-1 (7550 s. K. md.13) |
Kararı, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi verir (md.105/A-1). Hükmün kesinleşmesine kadarki aşamalar için ceza yargılaması nasıl işler yazısına bakılabilir.
İradesi dışındaki bir nedenle açık kuruma ayrılamayan veya bu nedenle kapalı kuruma geri gönderilen iyi hâlli hükümlüler de diğer şartları taşıyorsa bu usulden yararlanabilir (md.105/A-2).
7550 sayılı Kanunla gelen onda bir şartı nedir?
4/6/2025 tarihinde md.105/A-1’e bir cümle eklenmiştir (7550 sayılı Kanun md.13). Buna göre hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini kurumda geçirmiş olmalıdır; bu süre beş günden az olamaz.
Aynı Kanunla eklenen geçici md.11’e göre bu yeni şart, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlara uygulanmaz. Yani belirleyici olan karar tarihi değil, suç tarihidir.
Örnek (kurgu): B, değişiklikten sonra işlediği bir suç nedeniyle hükümlüdür. Koşullu salıverilmeye kadar kurumda geçirmesi gereken süre 300 gün ise, B’nin denetimli serbestlikten yararlanmak için en az 30 gününü kurumda geçirmiş olması gerekir. Diğer şartlar ayrıca aranır.
Hangi hükümlüler için süre daha uzundur?
Bazı hükümlüler için bir yıllık süre uzatılmıştır (md.105/A-3):
| Hükümlü | Koşullu salıverilmeye kalan süre | Belge |
|---|---|---|
| Sıfır-altı yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlü | İki yıl veya daha az | — |
| Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyen hükümlü | Üç yıl veya daha az | Adli Tıp Kurumu raporu veya Adli Tıp onaylı sağlık kurulu raporu |
Diğer şartlar bu hükümlüler için de aranır (md.105/A-3).
Kimler denetimli serbestlikten yararlanamaz?
Adli para cezasını ödemediği için cezası hapse çevrilen hükümlüler md.105/A’daki usulden yararlanamaz (md.105/A-4).
31/7/2023 ve öncesindeki suçlar için özel kural var mı?
Evet. Geçici md.10/6, 31/7/2023 tarihi ve öncesinde işlenen suçlar için bir geçiş kuralı içerir. Maddede sayılan suçlar hariç tutulmuştur; bunlar arasında kasten öldürmenin bazı nitelikli hâlleri, cinsel dokunulmazlığa karşı bazı suçlar, Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ve örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlar vardır.
Bu kapsamdaki hükümlüler, talepleri hâlinde en az üç ay açık ceza infaz kurumunda kalmış olmak şartıyla denetimli serbestlik uygulamasından üç yıl erken yararlandırılır (geçici md.10/6). Maddenin istisna listesi ve kapsamı 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanunun 27. maddesiyle değiştirilmiş; aynı değişiklikle geçici md.10/7 ve 10/8 yürürlükten kaldırılmıştır.
Uygulamada dikkat: Geçici md.10/6’nın uygulanıp uygulanmayacağı suç türüne ve suç tarihine bağlıdır. Hesaplamada ilamdaki suç tarihi ve suç vasfı esas alınmalıdır.
Denetimli serbestlikte hangi yükümlülükler verilir?
Hükümlü, koşullu salıverilme tarihine kadar şu yükümlülüklerden bir veya birkaçına tabi tutulur (md.105/A-5):
- Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışma,
- Bir konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulunma,
- Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme,
- Belirlenen programlara katılma.
Bu yükümlülüklere denetimli serbestlik müdürlüğü karar verir ve hükümlünün risk ve ihtiyaçlarına göre değiştirebilir. TCK md.191 kapsamındaki uyuşturucu suçundan hükümlü olanlar ayrıca tedavi ve rehabilitasyon programına katılmak zorundadır (md.105/A-5).
Yargıtay, yükümlülükleri kimin belirleyeceğine ne demiştir?
Yargıtay 1. Ceza Dairesi E.2025/1782 K.2025/7182 T.17.10.2025 kararı bu ayrımı ele almıştır. Daire, denetimli serbestlikle infaza karar verme yetkisinin infaz hâkimine (md.105/A-1), yükümlülükleri belirleme ve değiştirme yetkisinin ise denetimli serbestlik müdürlüğüne (md.105/A-5) ait olduğunu belirtmiştir.
Yerel aşamada Şanlıurfa İnfaz Hâkimliği şikâyeti kabul etmiş, itiraz mercii Bakırköy 1. Ağır Ceza Mahkemesi de bu yetki ayrımına aykırı bir karar vermişti. Daire ayrıca itiraz merciinin, itirazı yerinde görürse işin esası hakkında da karar vermesi gerektiğini (CMK md.271/2) hatırlatmıştır. Hem Şanlıurfa İnfaz Hâkimliğinin hem de Bakırköy 1. Ağır Ceza Mahkemesinin kararı kanun yararına oybirliğiyle bozulmuştur.
Yükümlülüklere uyulmazsa ne olur?
Aşağıdaki hâllerde, denetimli serbestlik müdürlüğünün talebi üzerine müdürlüğün bulunduğu yer infaz hâkimi, hükümlünün açık ceza infaz kurumuna gönderilmesine karar verir (md.105/A-6):
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde müdürlüğe başvurmama | Açık kuruma gönderilme | md.105/A-6-a |
| Yükümlülüklere veya denetim planına uymamakta ısrar | Açık kuruma gönderilme | md.105/A-6-b |
| Kuruma dönmek isteme | Açık kuruma gönderilme | md.105/A-6-c |
| Alt sınırı bir yıl veya daha fazla kasıtlı suçtan yeni kamu davası | Açık kuruma gönderilebilir; beraat, düşme gibi sonuçlarda denetimli serbestlik devam eder | md.105/A-7 |
| Süre bitiminden iki gün sonra da başvurmama veya iade kararına rağmen iki gün içinde teslim olmama | TCK md.292 ve 293 uygulanır | md.105/A-8 |
Yargıtay 1. Ceza Dairesi E.2025/4889 K.2025/9622 T.26.12.2025 kararında, beş gün içinde başvurmama nedeniyle kuruma iade kararı verilmeden önce denetimli serbestlik kararının usulüne uygun tebliğ edilip edilmediğinin ve kısa mesaj gönderilip gönderilmediğinin araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Bu araştırma yapılmadan itirazı reddeden Bakırköy 1. Ağır Ceza Mahkemesi kararı eksik inceleme gerekçesiyle kanun yararına oybirliğiyle bozulmuştur.
Süre bitince ne olur?
Yükümlülüklere ve denetim planına uyan hükümlü için denetimli serbestlik müdürlüğü gerekçeli bir rapor hazırlar. Rapor, koşullu salıverilme işlemleri için md.107 ve 108 uyarınca ilgili mahkemeye gönderilir (md.105/A-9). Esas ve usuller yönetmelikle düzenlenir (md.105/A-10).
Denetimli serbestlik, soruşturma veya kovuşturma sırasında uygulanan adli kontrol tedbirinden ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararındaki denetim süresinden ayrıdır; md.105/A kesinleşmiş hapis cezasının infazına ilişkindir.
Sıkça sorulan sorular
Denetimli serbestlik kararını kim verir?
Hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi verir (md.105/A-1).
Koşullu salıverilmeye ne kadar süre kalan hükümlü başvurabilir?
Kural olarak koşullu salıverilmeye bir yıl veya daha az süre kalmalıdır. Sıfır-altı yaş çocuğu olan kadın hükümlüde iki, ağır hasta, engelli veya kocamış hükümlüde üç yıldır (md.105/A-1, 3).
Onda bir şartı herkese uygulanır mı?
Hayır. Geçici md.11’e göre değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce işlenen suçlara uygulanmaz.
Denetimli serbestlik müdürlüğüne kaç gün içinde başvurulur?
Kurumdan ayrıldıktan sonra beş gün içinde başvurulmalıdır (md.105/A-6-a).
Adli para cezası hapse çevrilen kişi yararlanabilir mi?
Hayır (md.105/A-4).
Kaynaklar
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun md.105/A, 107, 108, geçici md.10, geçici md.11
mevzuat.gov.tr - Resmî Gazete 4 Haziran 2025 mükerrer fihristi (7550 sayılı Kanun)
resmigazete.gov.tr - Yargıtay 1. Ceza Dairesi E.2025/1782 K.2025/7182 T.17.10.2025
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay 1. Ceza Dairesi E.2025/4889 K.2025/9622 T.26.12.2025
mevzuat.adalet.gov.tr