Kısaca
Kefalet sözleşmesi geçerlilik şartları yazılı şekil, kefilin sorumlu olacağı azami miktar ve kefalet tarihidir. Azami miktar, tarih ve varsa müteselsil kefillik kefilin kendi el yazısıyla yazılır. Evli kefil için kural olarak eşin önceden veya en geç imza anında verilmiş yazılı rızası gerekir.
- Şekil şartları: TBK md.583/1.
- Eşin rızası ve istisnaları: TBK md.584.
- Gerçek kişinin kefaleti 10 yıl geçince kendiliğinden sona erer: TBK md.598/3.
- Bu kurallar başka ad altında verilen kişisel güvencelere de uygulanır: TBK md.603.
İçindekiler8 başlık
Kefalet sözleşmesi nedir?
Kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir (TBK md.581). Sözleşmenin tarafları alacaklı ile kefildir; asıl borçlu bu sözleşmenin tarafı değildir.
Kefalet, mevcut ve geçerli bir borç için verilir. Gelecekte doğacak veya koşula bağlı bir borç için de kefil olunabilir; bu durumda kefalet borç doğduğunda hüküm ifade eder (TBK md.582/1). Kefil, kanunda aksi öngörülmedikçe kendisine tanınan haklardan önceden feragat edemez (TBK md.582/3).
Gerçek kişilerin kişisel güvence vermesine ilişkin olarak başka ad altında yapılan sözleşmelere de şekil, ehliyet ve eş rızası hükümleri uygulanır (TBK md.603). Belgenin “taahhütname” gibi başka bir adla düzenlenmesi bu kuralları ortadan kaldırmaz.
Kefalet sözleşmesi hangi şekilde yapılmalıdır?
Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmadıkça ve kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi belirtilmedikçe geçerli olmaz (TBK md.583/1). Kefil şu bilgileri kendi el yazısıyla yazmalıdır:
- Sorumlu olduğu azami miktar.
- Kefalet tarihi.
- Müteselsil kefil ise bu sıfatı veya aynı anlama gelen bir ifade.
Kefil olmak için başkasına özel yetki verilmesi ve kefil olma vaadi de aynı şekil şartlarına bağlıdır (TBK md.583/2). Sonradan yapılan ve kefilin sorumluluğunu artıran değişiklikler, kefalet için öngörülen şekle uyulmadıkça hüküm doğurmaz (TBK md.583/3).
Uygulamada dikkat: Matbu sözleşmede rakamın veya tarihin önceden basılmış olması, el yazısı şartını karşılamaz. Kanun bu bilgilerin kefilin kendi el yazısıyla belirtilmesini arar. [TBK md.583/1]
Eşin rızası ne zaman gerekir, hangi hâllerde aranmaz?
Evli kişi, mahkemece verilmiş bir ayrılık kararı yoksa veya yasal olarak ayrı yaşama hakkı doğmamışsa ancak eşinin yazılı rızasıyla kefil olabilir. Rıza, sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulduğu anda verilmelidir (TBK md.584/1). Sonradan alınan rıza bu şartı karşılamaz.
Kefalet sözleşmesindeki sonraki değişiklikler için eşin rızası yalnız şu sonuçlardan birini doğuruyorsa gerekir: kefilin sorumlu olduğu miktarın artması, adi kefaletin müteselsil kefalete dönüşmesi veya kefil yararına olan güvencelerin önemli ölçüde azalması (TBK md.584/2).
6455 sayılı Kanunla eklenen fıkraya göre şu kefaletlerde eşin rızası aranmaz (TBK md.584/3):
- Ticaret siciline kayıtlı işletme sahibinin veya ticaret şirketinin ortağı ya da yöneticisinin, işletme veya şirketle ilgili verdiği kefalet.
- Esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı kişinin mesleki faaliyetiyle ilgili verdiği kefalet.
- 5570 sayılı Kanun kapsamında faiz destekli kredilerde verilen kefalet.
- Tarım kredi, tarım satış ve esnaf ve sanatkârlar kredi ve kefalet kooperatifleri ile kamu kurumlarınca kooperatif ortaklarına kullandırılan kredilerde verilen kefalet.
Eşin rızası aile konutu üzerindeki işlemlerde de ayrı bir kural olarak karşımıza çıkar; bunun için aile konutu şerhi yazısına bakılabilir.
Adi kefalet ile müteselsil kefalet arasındaki fark nedir?
| Konu | Adi kefalet | Müteselsil kefalet |
|---|---|---|
| Alacaklının kefile başvurması | Kural olarak önce borçluya başvurur; kesin aciz belgesi, iflas, konkordato mehli gibi hâllerde doğrudan kefile gider | Borçluyu takip etmeden kefile başvurabilir |
| Ön şart | Md.585/1’de sayılan hâller | Borçlunun temerrüdü ve ihtarın sonuçsuz kalması ya da açık ödeme güçsüzlüğü |
| Rehin | Kefil, alacağın önce rehinden alınmasını isteyebilir | Taşınmaz rehni paraya çevrilmeden kefile gidilebilir |
| El yazısı | Azami miktar ve tarih | Azami miktar, tarih ve müteselsil kefil ifadesi |
| Dayanak | TBK md.585 | TBK md.586 |
Teslime bağlı taşınır rehni veya alacak rehni varsa, müteselsil kefalette de kural olarak önce rehin paraya çevrilir (TBK md.586/2).
Kefil hangi tutardan ve ne kadar süre sorumludur?
Kefil her durumda sözleşmede yazılı azami miktara kadar sorumludur (TBK md.589/1). Aksi kararlaştırılmamışsa bu sınır içinde asıl borçtan, borçlunun kusur veya temerrüdünün yasal sonuçlarından, kendisine uygun zamanda bildirilmesi şartıyla takip ve dava masraflarından, işlemiş bir yıllık ve işlemekte olan yıla ait akdî faizden sorumludur (TBK md.589/2). Sözleşmede açıkça kararlaştırılmamışsa kefil, yalnız kefaletten sonra doğan borçlardan sorumludur (TBK md.589/3). Kefilin asıl borcun hükümsüzlüğünden doğan zarardan ve ceza koşulundan sorumlu olacağına ilişkin anlaşmalar kesin olarak hükümsüzdür (TBK md.589/4).
Asıl borç hangi sebeple sona ererse ersin, kefil de borcundan kurtulur (TBK md.598/1). Gerçek kişinin verdiği her türlü kefalet, sözleşmenin kurulmasından itibaren 10 yıl geçince kendiliğinden ortadan kalkar. Süre, en erken sona ermeden bir yıl önce ve şekle uygun yazılı açıklamayla en çok 10 yıl daha uzatılabilir (TBK md.598/3-5). Süreli kefalette kefil sürenin sonunda borcundan kurtulur (TBK md.600).
Gelecekte doğacak bir borca kefalette borçlunun mali durumu sonradan önemli ölçüde bozulmuşsa kefil, borç doğmadıkça yazılı bildirimle sözleşmeden dönebilir; alacaklının güven zararını karşılar (TBK md.599).
Örnek (kurgu): E, arkadaşının bireysel kredisine kefil olur. Sözleşmede azami miktar matbu olarak basılıdır; E yalnız imza atmıştır. E’nin eşi de rıza vermemiştir. E’ye icra takibi yapılırsa hem el yazısı şartının hem eş rızasının yokluğu ileri sürülebilir. Takibe itiraz üzerine alacaklı itirazın iptali davası açabilir; ücrete haciz konulursa sınırlar için maaş haczi oranı yazısına bakılabilir.
Yargıtay kefalet sözleşmesinin geçerliliğini nasıl değerlendirdi?
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, esnaf siciline kayıtlı bir kişinin, esnaf olan asıl borçlunun kredisine verdiği kefalette eşin rızasının md.584/3 gereği aranmadığını kabul eden, ancak kefalet tarihinin kefilin el yazısıyla açıkça yazılmadığı için kefaleti geçersiz sayan bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır (Yargıtay 19. HD, E. 2017/5481, K. 2019/5112, T. 13.11.2019 — karar metni).
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, ticari ilişkiden doğan borçlara “müteselsil kefalet senedi” başlıklı belgeyle kefil olunan bir dosyada, “müteselsil” ifadesi kefillerin el yazısıyla yazılmamış olsa da TTK md.7/2’deki teselsül karinesi nedeniyle kefaletin müteselsil olduğunu kabul etmiştir. Sözleşmede aksine hüküm bulunmadığını belirterek direnme kararını bozmuştur (Yargıtay HGK, E. 2019/254, K. 2022/584, T. 21.04.2022 — karar metni).
Bu kural ticari borçlara kefalette ve yalnız müteselsillik ifadesi için verilmiştir; azami miktar ve tarih için el yazısı şartı sürer. Alacaklının dava veya takip öncesinde borçlunun mallarını güvence altına alma yolu için ihtiyati haciz yazısına bakılabilir.
Sıkça sorulan sorular
Kefalet sözleşmesi sözlü yapılabilir mi?
Hayır. Yazılı şekil, azami miktar ve tarih olmadan kefalet geçerli olmaz (TBK md.583/1).
Azami miktarı kefil kendi eliyle yazmazsa ne olur?
Kanun azami miktarın kefilin el yazısıyla belirtilmesini şart koşar; bu şart karşılanmamış olur (TBK md.583/1).
Eşimin rızası olmadan kefil olabilir miyim?
Kural olarak hayır; rıza yazılı olmalı ve en geç imza anında verilmelidir. Md.584/3’teki ticari, esnaf ve kooperatif kredisi istisnaları saklıdır.
Kefalet kaç yıl sürer?
Gerçek kişinin kefaleti sözleşmeden itibaren 10 yıl geçince kendiliğinden sona erer; şekle uygun açıklamayla 10 yıl daha uzatılabilir (TBK md.598/3-5).
Borçlu borcu öderse kefilin sorumluluğu biter mi?
Evet. Asıl borç hangi sebeple sona ererse ersin kefil de borcundan kurtulur (TBK md.598/1).
Kaynaklar
- 6098 s. Türk Borçlar Kanunu md.581-603
mevzuat.gov.tr - 6102 s. Türk Ticaret Kanunu md.7/2
mevzuat.gov.tr - Yargıtay 19. HD, E. 2017/5481, K. 2019/5112, T. 13.11.2019
mevzuat.adalet.gov.tr - Yargıtay HGK, E. 2019/254, K. 2022/584, T. 21.04.2022
mevzuat.adalet.gov.tr